Կարեն Անտաշյան

անտաշատ

բանաստեղծություններ

Երևան — 2018

ՀՏԴ 891.981-1
ԳՄԴ 84Հ7-5

Անտաշյան, Կարեն

Անտաշատ։ [Բանաստեղծություն] / Կ. Անտաշյան։ Խմբ.՝ Ա. Նիկողոսյան։ Երկրորդ, էլեկտրոնային վերանայված հրատարակություն։ — Եր.։ Յավրուհրատ, 2018.— 89 էջ։

Գրքի գլխավոր հղացքը անտաշատ վերացական քաղաքի մանրամասն քարտեզագրումն է, քաղաք, որն ըստ էության՝ ինքն իր հետ, ինքն իր մեջ և ինքնին միայնակ արարածի ինքնաոչնչացման և ինքնաստեղծման տարածքն է։

Գիրքը հրատարակվել է 2009թ.։

ԳՄԴ 84Հ7-5

ISBN 978-9939-53-502-9

eISBN 978-9939-0-2782-1

© Կարեն Անտաշյան, 2009, 2018

© Յավրուհրատ, 2018 (հրատ.)

Բոլոր իրավունքները վերապահված են։

Այս հրատարակության ցանկացած ձևով և եղանակով (էլեկտրոնային, մեխանիկական, պատճենահանման, ձայնագրման և այլն) մասնակի կամ ամբողջական վերարտադրությունը, տարածումը, պահպանումը որոնողական համակարգերում առանց հրատարակչի գրավոր թույլտվության արգելվում է։

Այս գիրքն արտոնված է միայն անհատական էլեկտրոնային սարքավորումներում ընթերցանության համար։

ԲՈՎԱՆԴԱԿՈՒԹՅՈՒՆ

Հրատարակության մասին

Տուրիստական ուղեցույց

Բերքի տոն

Բնաբան

Խորհրդավոր նախաճաշ

Չուշանաս, էլի՛

Տանգո

Գլխապտույտ

Ծննդոց

Անուշիկի պատերազմը

Արևի մասնակի խավարում

Արծվաքիթ գրիպ

Տաք պահի, կանցնի

Գործ № 2110-08

Իմ (առայժմ) ցավը կամ մի՛ շնանար

Գարունքացավ

Կոկտեյլ՝ վարդագույն լուսին

Քյաֆթառ Եվային

Սի-բեմոլ մինոր

Հակլակոնծի

Զրո

Բնաբան

Սկզբնախաղ

Կոմբինացիա № 1 «Տուն-տունիկ»

Կոմբինացիա № 2 «Պատերազմի ծոռները»

Կոմբինացիա № 3 «Թոկից փախածը»

Կոմբինացիա № 4 «Փրկիչը»

Կոմբինացիա № 5 «Ինֆարկտ»

Ագռավաքար

Բնաբան

Ագռավաքար

Հայրենասիրական բնույթի...

Հարևանիս

Վերևն Աստված կա

Պապենական գլխացավ

Միոտնուկներ

Էա

Պոեզիաթերապիա

Բնաբան

Crisis

Մխիթարվիր

Սպասում

Կանգառ

Մոտավորապես կյանք

Աղմուկ

Աչքաուլունքներ

Անապատ

Քո միջև

Միամիտք

Կյանքը շարունակվելու...

Աշխարհը փրկելու փորձ

Ավազե մանդալներ

Պոեզիաթերապիա

ԱՆՏԱՇԱՏ
(Տուրիստական ուղեցույց)

Նշանակությունը: Բնակավայր-մեհյան, բնակավայր-մեկուսարան, բնակավայր-ուխտատեղի:

Տեսակը: Քաղաք:

Բնույթը: Շրջիկ քաղաք (այսպիսի քաղաքները կարող են փոխել իրենց դիրքը ժամանակի և տարածության մեջ):

Հիմնադրումը: Քաղաքը միևնույն տեղում վերահիմնադրվել է 5 անգամ, հավանաբար՝ միմյանց մասին անտեղյակ տարբեր մարդկանց կողմից: Նրա նախկին 4 շերտերը բացահայտվել են 5-րդ անգամ հիմնադրվելուց հետո: Չի բացառվում, որ այդ բացահայտումներն էլ վերջնական չեն: Զարմանալիորեն հիմնադիրներից և ոչ մեկը քաղաքում չի թաղվել: Մի առասպելում ասվում է, որ նրանք բոլորն էլ եկել են գարնան առաջին անձրևից հետո և անհետացել նույնպես այդ ժամանակ:

Խորհրդանիշը: Հատկանշական է, որ քաղաքի բոլոր շերտերում հայտնաբերված կիրառական արվեստի նմուշների, կենցաղում օգտագործվող իրերի, հագուստի ձևավորման և տեղի ճարտարապետության հիմնարար տարրերը խմբավորվում են հետևյալ 3 ընդհանրական սիմվոլների մեջ, որոնք մասնագետների գնահատմամբ՝ խորհրդանշում են կենսական էներգիայի արական, իգական և մայրական ձևերը, նրանց փոխազդեցությունը միմյանց և նախաստեղծ ջրի հետ:

արական մայրական իգական

Աշխարհագրական դիրքը: Վերջին 12.000 տարիներին գտնվել է Հայկական լեռնաշխարհում:

Վարչատարածքային բաժանումը: Վարչական բաժանումը կատարված է ուղղահայաց (վարից վեր կամ վերից վար) սկզբունքով, ուստի քաղաքի պայմանական 5 վարչական միավորները տեղակայված են անմիջականորեն միմյանց վրա:

Քաղաքապետը: Քաղաքում ժողովրդավարական ինստիտուտները զարգացած չեն և մինչ օրս սա նշանակովի պաշտոն է, սակայն ով, երբ և ինչ սկզբունքով է նշանակում քաղաքապետերին՝ գաղտնիք է նույնիսկ նշանակվողների համար:

Առաջին հիշատակությունը: Յուրաքանչյուր հիմնադրումից հետո ժամանակի արտահայտչամիջոցներով քաղաքի մասին գրավոր վկայություններ են թողնվել, սակայն դրանցից և ոչ մեկը լիարժեք չի պահպանվել: Այս գիրքը քաղաքին առնչվող թվով 5-րդ գրավոր արձանագրությունն է, որը նաև ամփոփում է նախկին արձանագրություններից պահպանված մասունքները:

Կլիման: Երբ սկսվում է անձրևների սեզոնը, հիմնականում գարնան առաջին անձրև է գալիս: Ձմեռն իր ծայրահեղ սաստկությանն է հասնում փետրվարին, երբ ամբողջ բուսական և կենդանական աշխարհը մահանում է: Այդ պատճառով էվոլյուցիան անտաշատում ստեղծել է տեսակների պահպանության յուրահատուկ մեխանիզմ: Ջուրն անձրևների սեզոնի ընթացքում հիշողություններ է հավաքում կենդանի տեսակների մասին և պահպանում դրանք ամբողջ ձմեռ, իսկ գարնան գալստյան հետ դրանք նորից փոխանցում է անկենդան նյութին: Քանի որ ամբողջ ձմեռվա ընթացքում ջուրը երազներ է տեսնում, ապա արթնանալուց հետո հաճախ շփոթում է դրանք նախորդ տարվանից մնացած հիշողությունների հետ: Այս պատճառով անտաշատում կենդանական և բուսական աշխարհն ամեն տարի զգալիորեն տարբերվում է նախկինում եղածներից և հետո լինելիքներից: Մասնագետների գնահատմամբ՝ սա Էվոլյուցիայի բարձրագույն դրսևորումն է և Երկրի վրա վաղ թե ուշ սպասվող համաշխարհային աղետին դիմակայելու ընդունակ առայժմ միակ կենսահամակարգը:

Վիզային ռեժիմը: Աշխարհով մեկ գոյություն ունեն անտաշատի հազարավոր տուրիստական նշանակության նմանակներ, որտեղ բազմաթիվ վճարովի ծառայություններ են գործում: Դրանք բոլորն էլ, ըստ էության, շահույթ ստանալու նպատակով են ստեղծված: Նմանակներից շատերը նույնիսկ հավակնում են իրական համարվելու և ունեն դրա համար անհրաժեշտ բոլոր փաստաթղթերը: Սակայն իրական անտաշատը մեկն է, և նա ինքն է ձեզ գտնում, եթե կա դրա անհրաժեշտությունը:

Հասարակական կյանքը: Անտաշատի յուրաքանչյուր բնակիչ նրա միակ բնակիչն է:

Բնակչությունը: ▲ Նախորդ 12.000 տարիների ընթացքում բնակչության քանակը տատանվել է [0; 1] միջակայքում, սակայն վերջին տասնամյակների կլիմայական փոփոխությունների հետևանքով, ըստ որոշ հաշվարկների, հնարավոր են բնակչության թվի շեղումներ [-2; 2] միջակայքում:

Խտությունը: 10-5 մարդ/կմ^2

Ժողովրդագրական կազմը: Հիդրոիդ՝ 78%, արմենոիդ՝ 20%, աստիրոիդ՝ 1%, անտաշոիդ՝ 1%:

Կրոնական պատկանելությունը: Բնակավայրի Ա1 վարչական միավորում հայտնաբերվել են խեցեղենից, բրոնզից, ոսկուց, կրաքարից ջրաստվածներ և բազալտից վիշապներ, որոնցից ամենամեծի բարձրությունը հասնում է 5 մետրի: Ա2 միավորն ամբողջությամբ բաղկացած է միմյանց փոխկապակցված քարանձավային լաբիրինթոսից, որոնցում հիմա մեծ քանակությամբ մեթան գազ է հավաքվում, ինչը հրդեհավտանգ է դարձնում այն: Քարանձավի պատերին առկա են արևաստծո պաշտամունքի և արդիականության այլ խորհրդանիշներ. ձախ և աջ սվաստիկաներ, կենաց ծառի հոյակապ պահպանված ժայռաքանդակ, բնական մահով մահացած ձիու մնացորդներ: Քարանձավներից վերջինում հայտնաբերվել են զրադաշտությանը բնորոշ գրանշաններ: Ա3 շերտն ամբողջությամբ էրոտիկ բնույթի քանդակներով և որմնանկարներով զարդարված կիսաքանդ տաճարային համալիր է, որի ներսում պահպանվել է քաղաքում գինեգործության զարգացման բարձր մակարդակի մասին վկայող մշակութային շերտ: Ա4 շերտում հիմնականում գերիշխում են միմյանց հաջորդող կարմիր, դեղին, սև և սպիտակ անապատային ավազը, ինչը վկայում է այդ ժամանակաշրջանում քաղաքում տիրած դժվար ժամանակների, երաշտի և սովի մասին: Այս շերտում հայտնաբերվել են նաև խաչափայտի մասունքներ: Ա5 կամ ժամանակակից շերտը որպես այդպիսին դեռևս նշագծված չէ, որովհետև դեռևս ձևավորման փուլում է գտնվում:

Ճշգրիտ գիտությունները: Որոշ ֆիզիկոսներ նշում են, որ անտաշատը հնարավոր է ուսումնասիրել միայն ներսից, նախ և առաջ, որովհետև այն դուրս չունի, իսկ այդ պարագայում էլ ուսումնասիրությունն ամբողջական չի լինի: Որոշ համարձակներ էլ պնդում են, որ երկրաչափորեն այն թեկուզ անկայուն, բայց մոտավորապես հսկայական նեյրոնի տեսք ունի: Կարծիք կա նաև, որ անտաշատի գոյության հետքեր կարելի է փնտրել ցանկացած տեղ, որտեղ ջուր կա:

Բնիկների ոչ պաշտոնական տեղանվանումը: Անտաշատցի, անտաշենցի, անտաշական:

Հայտնի ասույթներ քաղաքի մասին:

«Դու կարող ես ապրել այնտեղ մի ամբողջ կյանք ու մեռնել նրա մեջ՝ երբևէ չկասկածելով այդ մասին»:

«Այնտեղ կտեսնես բազմաթիվ մարդկանց սիրո, տառապանքի, ստեղծագործության, պաշտամունքի հետքերը, սակայն երբևէ որևէ մեկի չես հանդիպի»:

Եւ ոչ ով նոր գինին հին տկերի մէջ չի ածիլ. ապա թէ ոչ, նոր գինին տկերը կը պատառէ. ինքն էլ կը թափուի, տկերն էլ կը կորչեն: Այլ նոր գինին նոր տկերի մեջ պէտք է ածուի, եւ երկուսն էլ կը պահուին:

Աւետարան ըստ Ղուկասու, Գլ. 5, 37-38

ԽՈՐՀՐԴԱՎՈՐ ՆԱԽԱՃԱՇ

Մի օր ձեռքս հասավ Արևին...

Հըմ...

Ես ու Աստված շունչներս պահեցինք:

Մեզ թվաց՝ կասես.

«Լսի՛ր,

շատ չե՞ս ձեռքերիդ ազատություն տալիս»,

բայց չասացիր,

և Աստված ժպտաց,

ու ես ներս մտա...

խաղողօրհնեքից 5 օր առաջ

թարմ քամած, մի քիչ թթվաշ

խաղողահյութի նախաճաշով

և Արևածաղիկը բերանիս մեջ —

իբրև մեղք, որը պիտի հասցնեի գործել,

քանի դեռ ուժի մեջ էր

ապաշխարության խորհուրդը:

Մինչ ինքն իրենից թաքուն եփվում էր

կարմիր լոբով ապուրը,

ամեն անգամ փշաքաղվելով

քո անհամբեր համտեսումների ներխուժումից՝

դեղին արևածաղիկներն ու կապույտ երկինքը

համբուրվել էին սովորում

հանուն կանաչ շարունակության:

Անսովոր հոտ եկավ սովորական դարձած ստերից:

Այնտեղ, ուր ասֆալտը

սահուն վերածվում էր երկնքի,

ես հասա քեզ,

և խելագար անձրևի սպասումից

արդեն խոնավ էին

քնքշորեն բացված թևիկներդ:

Իսկ հետո... սև ու սպիտակ աչուկներ,

որոնց առկայությունից

անդառնալիորեն բարձրանում էր

Տիեզերքի ջերմությունը՝

հասնելով կենսականորեն անհրաժեշտին

ու անցնում ևս 5 մատնաչափ...

. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

Արդեն 11-րդ ամիսն էր,

իսկ էդ դինջը մտքերով էր ընկել՝

մոռանալով ծնվելու մասին:

Այնպես որ, տվյալ պահի դրությամբ՝

դեռևս անուն չուներ

սերը:

ՉՈՒՇԱՆԱՍ, ԷԼԻ՛

Եկար...

Այնպե՜ս անմեղորեն (ի՞նչ է եղել որ)...

գարնան առաջին ծաղիկի պես բացվել

ժպտո՜ւմ ես,

ասես առաջինն, ինչ տեսնում ես կյանքումդ,

գարունն է...

Ու ասենք՝ քեզ ինչ, չէ՞,

որ ես մի կերպ եմ ապրել

այս տիեզերական ձմեռը

ու թե չդիմանայի էլ... մեկ էր արդեն.

դու չկայիր (խմելու կար),

դու չկայիր

(մեռանք ձուկ և ձկան մասին

ենթադրություններ ուտելով),

անաստված...

սովորական էր դարձել նաև քո չլինելը:

Հետո էլ կասես՝

գոռում ես քնի մեջ, խեղդվում ես քնի մեջ,

ընկնում ես, ընկնում ես, ընկնում ես...

Անտաշատի կեսգիշերային մահաշունչ քամին

ճոճում էր վզիցս կախված

«այստեղից արագ անցեք՝ փետրվար է»

ցուցանակը,

ու հապաղած հետաքրքրասերների երեսին թքում

ատամների արանքում մնացած

աշնանային տերևները

և ատամների կռճտոցը

այն թերահավատ ծառերի,

որ քնի մեջ մեռան ցրտից՝

այդպես էլ գարունը չտեսած.

միակ այլընտրանքն էր վտանգավոր լռության.

ՓՈՓՈԽՈՒԹՅՈՒՆ ԷՐ.

չեղած տեղից դա էլ էր կյանք համարվում

(հա ի՞նչ):

Նրանք բոլորն էլ գնացին

ինչպես եկել էին՝

հլու-հնազանդ, ասես սցենարով հենց այդպես էր

(պարզվեց՝ իրոք այդպես էր):

Նրանք,

ում ակնոցների տակ՝ աչքեր,

շրթներկի տակ՝ շուրթեր,

շորերի տակ՝ մաշկ

մաշկի տակ... անվերջ քեզ էի հոտոտում:

Իսկ դու... հատկապես գալուցդ 5 րոպե առաջ

ի՜նչ այնկողմնային էիր բուրում...

Նստիր կողքիս,

շոշափիր զարկերակս,

սիրտս լսեցի՞ր...

եթե հիմա ինֆարկտից չմեռնեմ...

մի, մի... ես գիտեմ՝

դու չես ուշանում երբեք.

ուղղակի մենք ենք մի տեսակ արագ ծերանում:

Դե արի, մոտս արի...

ՏԱՆԳՈ

Չէ՛, չէ՛, սպասիր...

Շտապում ես...

երբ հաշվում ես ժամանակը,

այն միշտ չի հերիքում,

և սկզբի ու վերջի միջև ճզմված

քո կախյալությունը

մահկանացու է դարձնում

ինձ ու քեզ:

— Պետք չէ, լռի՛ր...

Ես մաշկիցդ շնչում եմ արդեն իմաստները,

որ պիտի փորձեիր բառերի վերածել:

Երբ իմաստներն ընկալված են,

զգացված ու ապրված՝

բառերն աղմուկ են միայն,

աղմուկը՝ կիսատություն,

աղմուկը տառապանք է,

շշշշշ...

Մի՛ պաշտպանվիր...

Ինքդ քեզնից

չես կարող փախչել, միևնո՛ւյն է:

Զգո՞ւմ ես համակերպումի ավազե քնքշությունը,

երբ ծովը տիրում է ժայռերին

անզեն աչքի համար

աննկատելիորեն դանդաղ:

Արարումը կանացի է:

Մի՛ հանվիր...

Լա՜վ, գոնե ժպիտդ թող.

ես հագիդ այնքան սազում եմ նրա հետ:

Սպասիր մի քիչ էլ...

Ինչպե՞ս չես ալարում.

հիմա պիտի նստես մինչ առավոտ

իմ ու քո՞ անես

(ինձ թվում է)

անդառնալիորեն միախառնված

մեր արյան կարմիր գնդիկները...

ԳԼԽԱՊՏՈՒՅՏ

Գինեհամ պաչիկներ և մշուշոտ բառեր,

սպասիր... երջանկություն՝ կծել-մծել չկա...

Հարևանները, վարագույրները...

ներերակային քչփչոց,

թաքնվելու ցանկություն,

լույսը, լույսը... ավելորդ թիթիզություն է,

ներսի և դրսի սահմանները

լղոզված են իմպրեսիոնիզմի ոճով:

Լրիվ անսպասելի —

իրենք իրենց թերթվող անապատներ և ծովեր —

պետք է միայն թքոտել... ցուցամատը —

դեղնակարմիր և կապտամոխրագույն,

վարդագույնի նրբին անցումներով

անօդ տարածություն

և ամեն անգամ միևնույն տեղում...

ձնծաղիկներ...

(ֆենիլէթիլամինային շոկ)

բացահայտումներ և համակերպում,

ընդվզումներ և շշուկներ,

տաք ու ցավոտ,

անիմաստ ու խորհրդավոր,

մթնշաղ և ցայգալույս —

ավարտվեցիր... սկիզբ առար

իմ ներսից...

— Էս ի՞նչ արիր, խելա՛ռ, ե՛կ լուսամուտի մոտ.

ինձ թվում է՝ գարունը 3 ամիս շուտ սկսվեց…

(բա Նոր տարին...):

Ձնհալի կաթոցք,

ճպռոտ աչքերը տրորող գարուն,

գինեհամ բողբոջներ և մշուշոտ ձնծաղիկներ...

(գժո՛, արդեն անդառնալի է ձնհալը…)

փողոցներում լիքը բողբոջած ձեռքեր,

գլխարկներ, վերարկուներ, շրթունքներ,

և տիեզերքը պարուրաձև ալիքող

գլխապտո՜ւյտ...

գլխապտո՜ւյտ...

գլխապտո՜ւյտ...

ԾՆՆԴՈՑ

Ջրերը գնացին:

Չէ, չէ մի... բլա-բլա...

բա տեսա՞ր դու,

Անահի՛տ,

դու գիտես որտեղից խուտուտ տալ Էությունը,

որ տիեզերքում առաջանա

մարմնանալու ցանկություն...

Հա՛,

համենայնդեպս,

իմ խիստ հերթական դեմքին էլ ուրվագծվեցին

ջրի արարչական ինքնաճանաչման ուրվագծերը,

և աչքաուլունքային չխկչխկոցին դեռ անսովոր

իմ ականջներից

բըզ-բըզի-բըզե, բզեզներ, մայիսյան բզեզիկներ

դուրս թռան:

Չէ-չէ մի... բլա-բլա...

բա տեսա՞ր դու:

— Հա՛,

ես երազ եմ լսել 127-րդ օրը. նրա երազն էր:

Անահի՛տ,

Աստված ասում էր.

— Բլա-բլա, գըղ-գըղ, եղիցի սեր...

Ասում էր, էէէ՜հ, գլուխդ չգնա՞ց

էդ զըռ կարմիր երկնքից,

որն անկուշտի պես պիտի ուտես ու խմես,

մինչ մեծանաս այնքան, որ հասնես Արևին

և, առռը հա՛, քեզ նյարդային համակարգ,

որ տառապես այնքան, մինչ հասկանաս,

թե ինչ են կարեկցանքն ու պարտքը:

Չէ-չէ մի... բլա-բլա...

բա տեսա՞ր դու... վախեցանք:

Իսկ ես հիշում եմ՝ կար մի ժամանակ,

երբ ես ու դու չկայինք...

դրա համար էլ Անահիտը միշտ կլինի:

(Ես կկարոտեմ քեզ... բայց դու մոռացիր ինձ: Ց՛):

Աչքներդ լո՜ւյս, ծակ աչքներդ լո՜ւյս

բլա-բլա-լալա... լեզուս չի պտտում ասեմ...

էէէհ, եկել եմ նախորդ անգամից մնացած

պարտքս տալու:

ԱՆՈՒՇԻԿԻ ՊԱՏԵՐԱԶՄԸ
(Տատիս հեքիաթների չափ հին
Անուշիկի պատերազմը)

-1-

Շունչս կտրվում է... միակության մտքից...

-2-

Մի պատահական մայրաքաղաքի

պատահական հեղափոխության ֆոնին,

լրիվ պատահականորեն սկսված

գարնան առաջին անձրևից փախչելիս,

պատահական շքամուտքում

պատահական «սիրում եմ քեզից»

կտրվեց շունչը...

-3-

Համբույրի համար ճմրթված շուրթեր՝

մու-մու, մու-մու...

-4-

Սկզբում տանիքներն էր բարձրանում,

որ ձեռքը հասնի աստղերին,

հետո մեռած ձևացող քաղաքի վրա

շպրտում էր ճերմակ թևերով թղթե հրեշտակներ,

որ կարողանում էին թռչել

մինչ գետնին ընկնելը:

Կիթառացավով տարված՝ չէր հասկանում,

որ այստեղ յուրաքանչյուրը

ձանձրույթից մեռնելու իրավունք ունի,

ու թեպետ իր շնորհիվ աշխարհը

ավելի անթրաշ էր դառնում,

բայց ոչ անպայման՝ ավելի երջանիկ:

Կարգին սովելուց հետո

միշտ տուն էր գալիս հեղափոխությունից,

ու դուռը միշտ բացում էր

մի բարձի վրա սկսված, ավարտված

և շարունակվող կյանքը,

որից անմեղորեն

տապակած կարտոֆիլի հոտ էր գալիս:

Ընթրիքից հետո

ի՞նչ կապ ունի ինքն այդ ամենի հետ:

Ուղղակի մի կիսասովետական գիշեր

հայրիկն ու մայրիկը

սովորականից ավելի կրքոտ են սիրել իրար,

սովորականից ավելի բարձր են թռել,

ու թթվածնի պակասից...

կտրվել է շնչառությունը...

-5-

Գզգզված, ինչպես մարտիմեկյան քամու

բերանն ընկած մասրենին,

քանդուքարափ հայացքով,

ջարդուփշուր բարի հեքիաթների մասին

նոր չար հեքիաթներ

ծամծմելով...

Թափթփված հոգենյութ —

զրդուզիբիլ...

Հերթական ինքնասպանությունից հետո

տուն է վերադառնում առավոտյան,

այս անգամ՝

արյունլվա ձեռքերի ու ոտքերի միջև

սրտի պես թպրտացող արևը,

նվնվալով այն մասին,

որ ձանձրույթից մեռնող քաղաքի

նկարովի աստղերը հազվադեպ են ընկնում

հանուն երազանքների իրականացման -

ավելին՝ չեն ընկնում:

-6-

Սակայն

անխուսափելիորեն պարզվում է,

որ Աստծո և բոյֆրենդների մեջտեղում

թռչնաձկների մասին լեգենդներ հորինող

դեռևս անուն չունեցող մի արարած կա,

ով ինչ-որ տարօրինակ քաղաքի միակ բնակիչն է

և ձմերուկի հոտ է առնում օգոստոսից:

Ու թեպետ նա վաղուց արմատակալել է այնտեղ,

բայց լիալուսնի ժամանակ

փորիկի և մեջքի վրա թռիչքի դասեր է տալիս

կեսգիշերից հետո:

-7-

Փոքրիկ Իշխանը մաշկի վրա և մաշկի տակ:

-8-

Այս գիշեր,

իբրև ապրելու հիմնավոր պատճառ,

կարմիր է սպասումը:

-9-

Վաղն անպայման կանաչ կհագնի նրա համար:

ԱՐԵՎԻ ՄԱՍՆԱԿԻ ԽԱՎԱՐՈՒՄ

Քո տարիքում սերը հեշտ է,

ինչպես տանիքից աշխարհի վրա

թքել-հեռանալը

երկինք:

Քո տարիքում

կյանքը օգոստոսին ձեռքերի մեջ հալվող

վանիլե պաղպաղակի մասին է,

կյանքը քայլել է սովորում

բարձրակրունկների վրա,

կյանքը ցանցառ է ու մերձիմահ,

կյանքը չի համակերպվում

իր անուն/ազգանուն/հայրանունի հետ:

Քո տարիքում

ամեն երրորդ գրեթե ասպետից

ձին է պակասում՝

նրա հետ ինչ-որ անմարդաբնակ կղզի

փախչելու համար:

Քո տարիքում

անթրաշ ու փնթի քեռիներից

տղամարդու հոտ է գալիս:

(Մի անգամ

անտաշատի փետրվարում

ես ու դու համընկանք...

էնդորֆինային համբույրով):

Եվ նույնիսկ ձյան ճերմակ վերմակի տակ

տաքը փոքրիկ լկտիություններ է գործում,

որովհետև քո տարիքում

միշտ ամառ է,

գիշեր,

լիալուսին...

ԱՐԾՎԱՔԻԹ ԳՐԻՊ

Հաաափչյու... հ... Տե՛ր Աստված...

(առողջություն):

Ամեն ինչ սկսվեց հընթացս նոյեմբերի:

Աշխատավարձից դժգոհ,

կիսաչարամիտ,

բայց իր գործի վարպետ հավաքարարի պես

անձրևը երեկոյախառը լվանում էր

անտաշատի պարունակությունը՝

ներծծվելով ոսկորների մեջ:

Իրենց հաշվարկով աչքից հեռու

անորոշ սեռի երկու թրջված դաշտամուկ

փիլիսոփայում էին այն մասին,

որ... Ֆսսսս... (պահի՛)... հուուուու...

ծուխը խոտի էվոլյուցիոն երազն է

թռչուն դառնալու մասին...

հի... անընդվերջ... հի-հի-հի:

Ռոմանտիկա

(սովորական եղանակային չտեսություն):

Ինչ ցուրտ է աշխարհում էս վերջերս.

քաղաքի տարբեր ծայրերում

տիեզերքը սկսում է սրթսրթալ...

Կեսգիշերն անց

պատմությունը շարունակվում է վերմակի տակ.

Առողջ մարմնում՝ առողջ... մարմին.

ջերմության ուրիշ աղբյուր

կարծես թե մտքովս չի էլ անցնում հիմա...

Շոյված լինելու ցանկությունից

ամբողջ գիշեր այրվելով՝

առավոտյան կողմ քիթը և քիթիկը հայտնվում են

իրադարձությունների կենտրոնում.

— Բարի լույս, քի՛թ:

— Բարև, քիթի՛կ:

Սկսվում է հոգենյութի տառապալից արտահոսքը:

Բոլոր պինդ մարմիններն էլ ներսից փափուկ են,

երբ սիրահարված են և հեղուկ, երբ...

հաաաաա... փչյու —

պինդ մարմինների ֆիզիկան անշրջանցելի է:

Մեր ժեշտը Աստծո վրա թանկ չի նստում,

իսկ պարունակությունը հստակ բնորոշում չունի,

հատկապես, երբ...

հաաաաա... փչյու:

Ավանգարդ ոճի մեջ նայվող քիթ,

վերածննդի շրջանի քիթիկ,

հեղափոխական կարմիր քիթ,

այնուամենայնիվ, քնքուշ քիթիկ:

Նրանց միջև առկա գերհաղորդականությունը

ամենակենցաղային իմաստով

շոշափելի է դառնում,

երբ քաղաքի տարբեր ծայրերում

միաժամանակ վերջանում է անձեռոցիկը:

Քթի շարունակությունն իրեն զգում է ինչպես

8-րդ հարկի լվացքի թոկից ընկած

կիսաթաց սվիտր,

կարևորն այն է, որ դեռևս զգում է

(քիթիկները սովորաբար

ավելի լավատես են լինում):

— Քիթն ու քիթիկը գրիպից չեն մեռնի, չէ՞

(չնայած կարելի էր մեռնել

անժամանակ և ողբերգական):

— Չէէ՜, նոր բան մտածի,

դա նախանցյալ անգամ փորձեցինք,

չե՞ս հիշում,

և հետո, զգույշ, մեր գիրը նաև թուղթ ու գիր է:

Հաաափչյու...

էդքան էլ ճիշտ:

ՏԱՔ ՊԱՀԻ, ԿԱՆՑՆԻ

Ես, Նա և փետրվարը

ձեռքներս ծնկներիս լռին նստել էինք

փայտե ճաղերով նստարանին,

ու մեր աննպատակ հայացքները

հեռվում իրար էր խճճում

սառցադաշտի վերջին հաճախորդը:

(Սառը ջրի տակ լվալուց հետո

թավշյա դեղձի սառը դեղձագույնը

միշտ բնազդորեն համբուրում եմ

կծելուց առաջ):

— Է՜հ, անմեղության փնտրտուքի ճանապարհին

ինչքա՜ն անմեղություն ես վարի տվել,

ա՛յ ծովախոզ...

Ըհը... դրանից ուշ տարիքում առաջանում են

դեպի ներքև ցույց տվող սլաք՝ հոնքերի միջև,

և ծակոցներ հոգու խորքի շրջանում:

Դառնությունը նստեց աաայ այնտեղ,

այն անկյունում:

Սկզբում քիթն էր քչփորում,

հետո ծխախոտ վառեց:

Գիշերվա կեսին թևս ընկավ ու գնացինք արաղի,

հետս հավասար խմեց:

Երբ ուզեցի երգենք, ոչ մի երգ չգիտեր:

Աչքս թարթեցի՝ վրայիցս հանեց

շղթաս, գոտիս, կոշկաթելերս

(այն ամենը, ինչով իբր թե

կարելի էր կախվել):

Թքեցի դեմքին... ժպտաց:

Ավելի պինդ գրկեց ու քայլեցինք դեպի կամուրջը,

ուր... թարսի պես...

Իսկ ես... դեղձ շատ եմ սիրում,

դեղձի հոտից մեջս

տուն-տունիկ խաղալու կիրք է զարթնում:

Սկսում եմ փողոցում սրա-նրա երեխաներին

պոնչո անել:

— Հերիք է գլուխս տանես, ա՛յ փռչոտ:

Քեզ նոր չէ, որ ճանաչում եմ.

դեռ ինչքա՞ն պիտի գտնեմ քեզ լուսաբացին

փողոցներում՝ հարբած ու փնթի...

բո՛մժ:

(Նորից գարուն կլինի անտաշատում

և իշամեղուն նորից մինչև ականջները

դեղձենու անմեղորեն քնքուշ

ծաղկափոշում կթաթախվի):

Բացի՛ր աչքերդ,

վարագույրներդ,

լուսամուտներդ...

ԳՈՐԾ № 2110-08

Սերը քացով խփեց այնտեղիս,

որտեղից ենթադրվում էր

իմ շարունակելիությունը,

արմունկով իջավ արևահյուսակիս,

բռունցքով՝ ձախ աչքիս,

ընկա,

ապակու կտորով քերեց երակներս...

Շարունակությունը

ականատեսների վկայությամբ.

«Երեկ գիշեր իրավապահները անսթափ վիճակում

մինչ այդ անհայտ

«անտաշատ» կոչվող բնակավայրից

բերման են ենթարկել...

Առգրավվել են օրինազանցի

սպիտակ ձին և ակորդեոնը»:

Երբ էն աշխարհում աչքերս բացեցի,

արդեն ավարտել էին

ուղեղիս լվացումն ու պարզաջրումը,

հետս էին դրել մի ամբողջ քերովբե,

և դու մի ասա, մենք արդեն 25 տարի է

հետդարձի ճանապարհին ենք:

Անապատներ, լեռներ, ծովեր.

իրար ձրի սիրելու լիիիքը տեղ:

Հոգեմարմնական ապրումների

կենսաբանորեն անհրաժեշտ

նվազագույնը մի կողմ՝

օրը 24 անգամ նրա առկայությունն էի ստուգում,

տարին 12 անգամ

փորձարկում թափանցելիությունը —

հնազանդ էր:

Օգոստոսին

հանկարծ

հիշեցի ազգանունս,

արտաշնչեցի ածխաթթու գազ,

ձախ աչքս սկսեց տեսնել,

արնահոսությունը դադարեց:

Իսկ հաջորդ օրը նա

միանգամայն անտեղի դեմքի արտահայտությամբ

ասաց.

— Ի՛նձ լսիր, ա՛յ ցմահ և հետմահու հետիոտն,

հերիք է գիշերները թևերիս փետուրները խուզես

ինքդ քեզնից թաքուն.

արթնացի՛ր, էլի, դու հո մազոխի՞ստ չես...

. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

Երբ ձմերուկի վրա աչքեր փորեցինք,

արտասվեց:

— Այսօր լավ օր է

բաժանման համար,— ասացիր...

և ես շտապեցի

շնչել մազերիդ բույրն ու մտապահել.

ամեն դեպքում մեկ-մեկ խելագարվելու չափ

այս երգն անունի կարիք է զգում:

ԻՄ (առայժմ) ՑԱՎԸ կամ ՄԻ՛ ՇՆԱՆԱՐ

Ատամներիս տակ հազիվ ճզմելով ոռնոցը՝

ես քեզ ժպտացի վերջին անգամ՝

ձևացնելով, որ կարող եմ լինել

մեծ և սուրբ... (բայց կուտը չկերար):

Եվ հիստերիկ ջղաձգումից բռունցքված ձեռքս

շտապով թաքցրեցի գրպանում՝

պարտակելով

քեզ համար նախատեսված ապտակը

(դրանից աչքիս մեջ մազանոթ պայթեց):

Ես ուզում էի

ողբերգական խորհրդավորություն տալ

մեր այդ ոչ հերթական բաժանմանը՝

բանաձևելով

«Քո տեղն իմ կյանքում դատարկ կմնա...» կարգի

սրտաճմլիկ մտքեր՝

գոնե մի մարդավարի տառապանք

քեզնից տանելու հույսով:

Իսկ դու ակնհայտորեն անհանգիստ էիր,

ինչպես կարելի էր

ենթադրել բիբերիդ լայնությունից —

խոսումնալից հանդիպումից էիր ուշանում:

Գոնե այդքան գեղեցիկ չլինեիր այդ օրը

և չբուրեիր, ինչպես (երևի) ծովը

խաղաղ կեսգիշերին:

Վերջում դիմեցի դասական հնարքի.

— Փախչե՛նք...

(չհասցրեցի ավելացնել՝ անտաշատ)

... սեթևեթ ժպտացիր և աչքի ծայրով

նայեցիր ժամացույցին — հասկացա —

հնաոճ եմ,

և վրայիցս շան հոտ է գալիս

(լավ իմաստով).

ծանր եմ տանում Տիրոջս փոխելու միտքը:

ԳԱՐՈՒՆՔԱՑԱՎ

Սերը երկար մազեր ունի, փափուկ է...

Եթե աչքերս փակեմ ու կենտրոնանամ,

նույնիսկ կհիշեմ աչքերի գույնն ու... մնացածը:

Սերը տարիներով կարող է զգեստը չփոխել՝

հատկապես էն բաց-կապտամոխրագույնը՝

մանր սպիտակ ծաղիկներով:

Սիրո մասին

միշտ գարունից թաքուն եմ մտածում,

որ հանկարծ գարունը չառիթավորվի:

Եվ ամեն անգամ,

երբ լսում եմ «L’histoire d’un Amour»-ը,

սերը քնքուշ գրկում է մեջքիցս

և կծում աջ ականջս:

Սերը... երեք ամիսը մեկ... քսանհինգ րոպե

կրծքամկանի սպազմատիկ կծկումներ,

որից չեն մեռնում:

Եվ ինչպես Սիրո մասին աշխարհի բոլոր

պատմություններում,

ինչպես աշխարհի մնացած բոլոր սերերը,

Սերն էլ եսիմ քանի տարի առաջ

ամուսնացել է հարուստ սփյուռքահայի հետ

և մեկնել այս երգից հեռո՜ւ... հեռո՜ւ... հեռո՜ւ...

(Փողոցներում լիքն են իր նմանները:

Փառք Աստծո, որ ինքը չկա):

ԿՈԿՏԵՅԼ՝ ՎԱՐԴԱԳՈՒՅՆ ԼՈՒՍԻՆ

— լվացքի փոշի առնել,

— Անուլիկին տանել մանկապարտեզ,

— ուրց ուզել մամայից,

— ծաղկամանների հողը փոխել,

— յոգայի պարապմունքը հետաձգել:

Ուզում եմ հիշել,

թե երբ եմ վերջին անգամ լավ սիրահարվել...

27-ում... հա՛-հա՛, եղել է այդպիսի բան:

Ափսոսամ-չափսոսամ՝ չգիտեմ...

Չի մեռել... չասաց՝ բաժանվիր, ես էլ չասացի,

որ այդ մի բառին եմ սպասում: Գնաց:

Իսկ այժմ և միշտ...

հումանիզմն ավանդույթ է մեր քարանձավում.

որսորդության մեջ էդքան չկանք իհարկե,

բայց հո՜ խորոված չենք անում...

չէ՞, ամուսնյա՛կ:

Բայց էս ինչ մեծ կարծիքի ես իմ մասին,

ա՛յ մարդ.

«կինը տղամարդու ինքնագնահատականն է...»:

Վերմակի տակ ռեժիմում

արդեն 10 տարի է մամա-պապա ենք խաղում:

Մի անգամ դեմքիս նայիր,

ասա՝ ծերացել ես,

ասա՝ զզվում եմ քեզանից,

ասա՝ կյանքս կերար,

ներվայնացիր, խփիր...

«Հազիվ մի տունուտեղի

ստեղծման համար հերիքող կյանք»

խորագրի ներքո շարունակում ես բողոքել

համաշխարհային ճգնաժամից:

— Մենք հեչ... բա երեխե՞քը...

(շփման եզր է փնտրում):

(Սիրո ցամաքած ծովից մնացած

աղի անապատներ

և աղ դրած մատղաշ ասպետներ՝

Սբ. Սարգսի տոնին —

իսկ կյանքի գլխավոր դերում

հայտնվել ցանկացող

անկողինը

«վարդերի հեղափոխություն» է անում

հատկապես փետրվարի վերջին շաբաթը:

Դիմացի շենքի պատուհանից թաքուն ծիկրակող

ջահելի համար

իբր մոռանում է մինչև վերջ քաշել վարագույրը

ու մի տեսակ դանդաղ,

մի տեսակ ավելի է մերկանում):

Նայում եմ հայելու մեջ, ծիծաղս գալիս է.

սովետական երկաթբետոն՝ եվրոլուսամուտներով:

Հա,՛ ի՞նչ, դուռը կխփեմ, կբացի, կասեմ...

(Տանտրայի ձեռնարկը ձեռքին

մտնում է նրա ննջասենյակը

ու կանացի շանտաժի

«սրանի՛ց եմ ուզում» հայացքով

ցուցամատը դնում 55-րդ էջի նկարին):

— Սուրճդ խմի, Լո՛ւս, սուրճդ... սառեց...

ու քիչ կինո նայիր:

Գարունը 50 դրամանոց

դեղին ծաղիկների փունջ է՝

փողոցներում թափած, գնում է շան ոտքի հետ,

միայն թե համարձակությունդ հերիքեց՝ առար...

(չէ՜, քաղաքը փոքր է, դեղինն էլ աչք է ծակում):

Լվացք, շեյփինգ, յոգա, չաթ, չաթ, ընթրիք, լվացք:

— Ինձ անկողին պետք չի, ինձ սեր պետք չի

(մանավանդ՝ տղամարդկանց հարցում

բախտս երբեք էլ չի բերել),

ինձ շատ-շատ...

չորաթանի բաղադրատոմսն է պետք:

(Բայց, այնուամենայնիվ, մեկ-մեկ,

երբ տանը մարդ չի լինում,

հավաքում է 000-000-001

ու գոռում հեռախոսի մեջ.

— Հե՜յ, գարո՛ւն, ո՞ւր ես, շտապի՛ր.

կես ժամ ժամանակ ունեմ):

ՔՅԱՖԹԱՌ ԵՎԱՅԻՆ

Կնստենք,

կլռենք երկար-բարակ, կարմիր-լաջվարդ

մտքերով կհասնենք մինչև

ի սկզբանե եղած բանի բանը:

Հեռվում կոտրատվող հորիզոնի հետևից

կվազեն մեր աչքերը՝ կառչած նեյրոններից,

աստղաբույլերից, աստվածներից, քամիներից...

հավերժ փախստական և վտարանդի

մեր ճանապարհները

կխաչակնքվեն հեռվում.

Փրկության միակ ուղենիշն է

այժմ և միշտ և հավիտյանս —

ՀԵՌՈՒՆ:

Ոտքս զգուշորեն շոյող փեշիցդ

արյանս մեջ

խելագար, ավերիչ փոթորիկներ կգալարվեն,

և ինձ մի պահ անկեղծորեն կթվա,

թե իբր չի դիմանա հագիս կավեղենը:

— Լսիր, իսկ դու ո՞րերորդն ես,

և ո՞ւր է այն սերը,

որ տևելու էր մի կյանքի չափ,

ուր է այն կյանքը,

որ... կյանք էր:

Չէէէ, դուք բոլորդ էլ իմ էէն կողից եք.

մեկին՝ մեկ,

դրա համար էլ հաշիվը չեմ պահում:

— Կրկնվելու գայթակղությունից

խելքդ մաղած ծերուկ,

սեռդ հիշելու առիթը բաց չես թողնում:

Թիթի՛զ:

Սերը գրեթե տևում է մի կյանքի չափ:

Ուղղակի էն ստից մնացորդը

թթվում է նյարդերիդ վրա,

երբ դրախտից մնացած

պարտքերի տետրը թևի տակ

մի օր քո տուն է տեղափոխվում —

չնախատեսված երեխայի սպասող

չսիրված կին

ՈՒՆԱՅՆՈՒԹՅՈՒՆԸ:

Էէհ, ծանր մտքեր եկան,

Փեշդ քաշիր, Ե՛վ:

ՍԻ-ԲԵՄՈԼ ՄԻՆՈՐ

Ես սիրում եմ

լքված ու կիսաքանդ շինություններ,

որտեղ ապրել են լրիվ անկարևոր մարդիկ,

սրտաճմլիկ բաժանումներ,

հոկտեմբերի վերջին շաբաթը,

գլխավոր պողոտայի վրա աննպատակ աճող,

բայց պարտաճանաչորեն բերրի կաղնիները,

պոեզիա,

կենսաբանության դասատուներին,

կարմիր լոբով ապուր,

Մարքսի «Կապիտալի» հոտը և

ռետրո բեղերով պապերիս սև-սպիտակ անցյալը,

առաջին իսկ գողության վրա բռնվողներին,

պառավ ամուսինների մանրախնդիր

և ինքնանպատակ վեճերը,

կակտուսներ,

մարմնավաճառների շաբլոն պատմությունները

«մինչ և հետո» ձևաչափով,

ծիծեռնակների գալու հաջորդ երկու օրերը,

շաաատ հեռավոր բարեկամներիս,

վերջին հազարանոցի առաջին 500-ը,

քննարկումներ Աստծո գոյության

և աշխարհի վերջի շուրջ,

պառաված օրիորդների անփորձ ակնարկներն

ու ողբերգական հպարտությունը,

հոնի արաղ,

անցանկալի մազածածկույթի դեմ

կանանց պայքարի լրջությունը,

սնափառությունից ուշաթափվելու վրա

մարդկանց բռնացնելը,

ընդհանրապես ինչ-որ «մեղսագործման» վրա

բռնացնելն ու չմատնելը,

ձևի համար հավաքված գրադարանները,

աշխարհը մայրիշխանության ժամանակներում

պատկերացնելը,

բալոտ շրթունքներ, բալի հետ կապված ամեն ինչ,

տատիս տեսակ-տեսակ կանաչիների բոստանը,

ժայռապատկերներ,

հորինովի պատմություններ՝

հատկապես այն, որ ծնվել եմ 11-րդ ամսում,

իսկ 13 տարեկանում 2 մետր փոս եմ փորել՝

դինոզավրի կմախք գտնելու հույսով,

պեղումներ,

որոշ տեսակի կանանց և մի քանի տղամարդու,

բանալիների խրձեր, կանաչ խնձոր,

Վանա լիճը,

«բարուրաշոր» և «հոգեթել» բառերը,

երիտասարդ մայրիկների թթվածնով հարուստ

հասունությունը,

Է տառը,

իսկ ԱՄԵՆԱՇԱՏԸ՝

պոեզիան ավարտելու

3-րդից մինչ 18-րդ րոպեները:

ՀԱԿԼԱԿՈՆԾԻ

(Փիսո, լուսնի վրա

երկու հեկտար հող կառնեմ քեզ համար,

միայն թե շրջվիր

տեսնեմ՝

որքանով է դեմքդ նման

նրա մասին իմ պատկերացումներին):

ՎԱՅ...

Մետրոյի լուսամուտի

և «Օշոյի զրույցները» ճոխ հատորի միջև

փիսոյի աղեկտուր ճիչով

ճզմված քնակոլոլ մեղուն

մեր անտերուդուս քաղաքում

ավետեց գարնան գալուստը,

և վերջին վագոնի 12 կանայք

ու ես

սարսափով նկատեցինք.

«Եթե հաջորդ կայարանում պարզվի,

որ աշխարհի մեզ հասանելի հատվածում

ամբողջ մարդկությունը բնաջնջվել է,

ապա մարդկության շարունակման

միակ հույսը

Ես եմ...»:

Թու-թու-թու.

ես ինձ երբեք

ավելի տկլոր ու ինչորպիսին

չէի զգացել:

Քանի որ ցանկացած խաղ նախ և առաջ գործընթաց է, այսինքն՝ իրադարձությունների մեկ կամ ճյուղավորված ժամանակային շղթա, ապա կարելի է զատել «խաղի ատոմը»: Սա խաղի ամենատարրական, անբաժանելի հատվածն է՝ նվազագույն խաղարկային իրավիճակը: Խաղի կանոններից և խաղարկային դրությունից կախված, նրա իրացումը ամեն դեպքում կհանգեցնի ամենաքիչը ևս մեկ պատասխան գործողության (քայլի) հակառակորդի կողմից: Երբ նվազագույն խաղարկային իրավիճակները սպառվում են, խաղն ավարտվում է:

«Խաղերի և տնտեսական վարքի տեսություն»,
Ջոն ֆոն Նեյման, Օսկար Մորգենշտեռն, 1944թ.

ՍԿԶԲՆԱԽԱՂ

Ի սկզբանե

(կարելի է ասել՝ հաշված վայրկյաններ անց),

վերջն անխուսափելի դարձավ:

Նա գոյանալու համար դարձավ Կա և Չկա,

(ասա ինչի՞դ էր պետք):

Օրն իմաստավորեց կարճաժամկետ հեռանկարը,

իսկ գիշերը՝ վաստակած հանգիստ,

շարունակության մասին ահավոր հաճելի

մտորումներից և շոշափումներից հետո:

Եվ կարևորվեց ընթացքը,

որ պիտի ձևակերպվեր

ժամանակի ու տարածության կոնկրետությամբ,

օրենքներով, կանոններով, սկզբունքներով,

հնարավորինս լուրջ դեմքի արտահայտությամբ,

հարմար ու տպավորիչ ընտրված հանդերձանքով,

ցլի պոզերով, առյուծի գլխով և արծվի թևերով,

դափնիներով, մեդալներով, կախաղաններով,

վախեցնելով, սիրաշահելով, ոգևորելով,

փետրազարդելով ու սրբագործելով,

դատապարտելով ու պարգևատրելով,

բարդացնելով, խճճելով, ձգձգելով,

հնարավորինս կարևոր դարձնելով

ու ծիսակարգի վերածելով

ընթացքը:

Այն օրվանից, երբ կարևորն ընթացքն է,

կաթնասունները դրսևորում են

ընդգծված խաղամոլություն:

Խաղը միշտ հնարավոր է սկսել սկզբից:

Խաղը ցրում է

իրական վերջի մասին ծանր մտքերը:

Դու դրանով զբաղված կլինես

այս գիշեր և վաղը ցերեկը

ու էլի ինչ-որ մի 42 տարի,

իսկ այդ ամբողջ ընթացքում

ենթատեքստում միշտ կենթադրվի,

որ այս ամենն, այնուամենայնիվ,

ինչ-որ իմաստ ունի:

ԿՈՄԲԻՆԱՑԻԱ № 1 «Տուն-տունիկ»

Նա երեխաներից չսկսեց.

էդքան ներվեր չուներ:

Երեխաները դրախտից հետո եղան:

Երեսով տալու առիթը բաց չթողնելով՝

նրանք մե՛րն են, մե՛րն են, մե՛րն են

ու կարող են խաղալ այն ամենով,

ինչ մենք արեցինք այս աշխարհի հետ

և դեռ էլի ենք պատրաստվում անել:

Այն, ինչ մենք կռիվ տարանք հետներս

և այն, ինչ տուն բերեցինք կռվից...

Խաղալիքներ դարձած

մեր անհաջողությունների արդարացման ճիգը

գոյի ընդվզումը

փորձում է վերածել համակերպումի՝

դաստիարակությամբ ու վարժեցումով,

որպեսզի շարունակվի էգոն,

զի ոչինչ այնպես քնքշորեն

չի շոյում սնափառության ներվը,

ինչպես ինչ-որ մեկի՝

քեզ նմանվելու հուսահատ ճիգը:

Բայց երբեմն նրանք,

նրանցից անդաստիարակները,

խաղում են մեր աստվածների մազերի հետ,

քաշքշում բեղերից,

ինչի համար և անհապաղ պատժում ենք,

սակայն արդեն ուշ է լինում.

ու նրանք մեզ նման են միայն... մասամբ:

Երեխաները խաղում են,

որովհետև մեզ այդպես է թվում:

Հա, նրանք համառորեն շարունակում են խաղալ

մեր մեղքերի հատուցումն ու շարունակությունը,

զի գենը 25 տարվա մեջ 1.3 սմ արագությամբ,

ձգտում է մերձենալ Նրան:

Ճուտիկները զարմանալիորեն քաղցրակեր են:

Ինքնամոռաց զվարճությունը

շաքարաքլորի առաջին շերտն է,

իսկ հաղթանակի գայթակղությունն

ու պարտության թույնը

սեռահասունության առաջին հորմոնները:

Եվ... շարունակությունը միշտ հետևում է:

Թո՛ւ... առջևում է:

ԿՈՄԲԻՆԱՑԻԱ № 2 «Պատերազմի ծոռները»

Եվ նրանք բազմացան՝

նախատեսվածից ավելի խանդավառ ընդունելով

այդ գաղափարի իրացման ընթացքը:

Բնակեցրին աստվածային տնտեսության

բոլոր հնարավոր վայրիվերումները՝

իբրև աշխարհը գրավելու մեկնակետ՝

փորփրելով միլիոնավոր տիեզերակենտրոն որջեր:

Աշխարհը գրավելու ցանկությունից

քոր եկող ձեռքեր, լայնացած բիբեր,

պայթող սրտեր, կտրվող շնչառություն...

Դու գիտես,

որ աշխարհի բոլոր քարանձավների պատերին

նկարված են միայն հաղթողներ ու պարտվողներ:

Մենք մերոնցով ենք, խոստովանի՛ր,

քանի՞ անգամ է մտքովդ անցել:

Ա պատերազմի ծոռները կսկսեն պատերազմ Բ-ն,

Ա պատերազմի ծոռները կնահատակվեն,

Բ պատերազմի զավակները կփառաբանեն նրանց,

Բ պատերազմի թոռները կմոռանան,

Բ պատերազմի ծոռները կսկսեն պատերազմ Գ-ն:

Պատերազմը...

Ռազմի աստվածը վերջինն է մեռնում...

Պարտվածները աստված չունեն...

Հաղթանակը հեշտանքի չափ կարճ է տևում,

որպեսզի խաղը հասցնի վերարտադրել ինքն իրեն:

Պատերազմը... երբեք չի ավարտվելու:

Խաղը սիրում է կրկնել.

«Տե՛ղդ ճանաչիր:

Ո՞վ ես դու... հաղթանակա՞ծ... պարտվո՞ղ,

ո՞րն է քո պատերազմը,

գտի՛ր քեզ, շոշափի՛ր քեզ, սիրի՛ր քեզ,

ո՞րն է քո չափումը,

աստղերից այն կո՞ղմ, թե՞ Արևից այս կողմ,

ընտանիքի հայրի՞կ ես, թե՞ հայրենիքի զինվոր,

ցեղապե՞տ ես, թե՞ հերոս,

պոե՞տ ես, թե՞ դհոլչի,

թագավո՞ր ես, թե՞ ամեն դեպքում...»:

Պատերազմը քո ժառանգությունն է և քո կտակը

Ի սկզբանե և ի վերջո:

ԿՈՄԲԻՆԱՑԻԱ № 3 «Թոկից փախածը»

Աշխարհը երբևէ անմնացորդ գրաված Մեծիկների

երկնաքեր դամբարանաշարքը

աննկատ հասել է կոկորդիս:

Երեկ էր, հա՛, 21:00-ի կողմերը,

ես ու Ալեքսանդրը

քայլեցինք աշխարհի փողոցներով

և պարզեցինք իմ ու իր համար,

որ ոչ ոք հիմա Աստծուն դեմքով չի ճանաչում:

Խոստովանեմ, ինձ էլ է ժամանակին գայթակղել

խավարասերների անմնացորդ

ու լկտի սերը կյանքի հանդեպ,

ես էլ եմ երբևէ ապրել

ոսկե մեդալների հնարավոր ծանրությունից

փաստացի կորամեջք:

Բայց քանի դեռ խաղը շարունակելի է

(անգամ երբ դու օրվա հերոսն ես)՝

մնացյալը կուտ է և... միևնույնն է:

Դու ընդամենը

եսիմինչի սպասման հերթում ծնված եսիմով,

ասենք՝ միջին օղակի ինչ-որ մենեջեր,

դու այդպես էլ կմեռնես՝

եսիմինչի մասին ենթադրություններիդ

ու եսիմինչի հանդիպման ականատեսը չդարձած:

Ու մինչ Աղոթքն ու Ճակատագիրը

միմյանց ձեռքից խլելով

թերթում են կյանքիդ մնացորդները,

երջանկության փնտրտուքի

հեռավոր ճանապարհներից

դու վերջապես տուն կվերադառնաս

միջինից ցածր եկամուտներով ու կիսաճաղատ:

Մի շաբաթվա մեջ կամուսնանաս

հարևանի տնական աղջկա հետ:

Հարսանեկան ավտոշարասյունը

հեզաճկուն կճախրի երկինքն ի վեր,

հետո ազատ անկման արագացումով՝

երկիրն ի վար:

Կյանքիդ առաջին կեսը դու չես իմանա

արոտավայրում քեզ պահող թոկի ճշգրիտ չափը,

իսկ մի օր էլ, երբ որոշես չափել,

կպարզվի, որ այն ուղիղ կես մետր կարճ է...

անհրաժեշտից —

և այս աշխարհից խռովելու դեպքում

ուրիշ ոչ մի Փախչելու տեղ չի մնա

այն աշխարհից բացի:

ԿՈՄԲԻՆԱՑԻԱ № 4 «Փրկիչը»

Բա՛րև, փոքրիկ... արի սրբեմ արցունքներդ:

Ո՞ւր ես շտապում... հիմա ամեն տեղ էլ աշուն է:

Էլ չի ավարտվելու... ոչ մեկին չասես:

Ժամանակից վախենում են միայն մեռելները —

մեռելներից չես վախենում, չէ՞:

Գլուխդ դիր գրկիս... տաքը հաճելի է...

Ինչո՞ւ ես ինձ ասում արջուկ,

երբ մրսած ես լինում:

Ի՞նչ կուտես: Լուսնին պակասող մա՜սը.

հաճելի՞ է... ինչ տաք է... տաք է... մի ցավեցրու:

Հասար ինձ... գտար ինձ... բա ո՞ւր եմ ես...

180 աստիճան աջ՝

չկա,

180 աստիճանով առաջ՝

չկա:

Փոքրի՛կ, փոքրի՜կ,

հերիք է գլուխկոնծի տաս, կա՛նգ առ,

փակիր աչքերդ:

Ի՞նչ տարբերություն՝ ե՞ս, թե՞ դու:

Ի՞նչ տարբերություն՝ ե՞ս, թե՞ Աստված:

Ես ճախրել եմ այնքան,

մինչ հասել ենք առաստաղին:

Առաստաղը կա... դու շոշափեցիր այն մեջքով:

Եվ չարժե վազել այն փախչողի հետևից,

ով վերադառնալու է վաղը չէ մյուս օրը

կամ էն մյուս.

նայած, թե երբ կհասնի սահմաններին...

քո և շարունակության:

Նա չի փախել:

Սպասի՛ր, իջեցրո՛ւ ատրճանակը քունքիցդ:

Կրակի՛ր:

Շնչի՛ր:

Ինչո՞ւ ես ինձ ասում կապույտ,

երբ օդը չի հերիքում:

Չես վախենում, չէ՞, մեռելներից:

Շնչի՛ր ինձ... արտաշնչիր քեզ:

Հողագնդի բոլոր խոռոչներում

ընտրություններ են.

լինել-չլինելու վրա խախտված

տիեզերագիտություն

և դրանից անտեղյակ՝ Տիեզերք:

Իսկ դու հոգնել ես և ուզում ես հավատալ

անխուսափելիությանը:

Հավատա:

Ե՛Ս ԵՄ, ՈՐ ԿԱՄ:

Դու ուզում ես ինձ:

Մենք միշտ էլ թաքուն իմացել ենք դա:

Բոլորից թաքուն, երբ տանը մարդ չի եղել, չէ՞...

Ինչո՞ւ ես ծանր շնչում:

Ախ դու, վարդագույն կրունկներով իմ սպիտակ,

վրադ այդ ի՞նչ սև սուրճի հետքեր են:

Լսի՛ր, դա մեղքի գույնը չէ՞ր,

բայց դու արնահոսում ես և... սև է:

Ինչո՞ւ ես ինձ կոչում անձրև,

երբ ծարավ ես լինում:

Կարո՞ղ ես 15 վայրկյան չշնչել ինձ համար:

Գոնե 9:

Ժպտա քեզ հայելու մեջ.

հիմա ավելի նման ենք իրար:

ԿՈՄԲԻՆԱՑԻԱ № 5 «Ինֆարկտ»

Փետրվարի վերջին կամ նախավերջին օրը

առավոտյան 5:30-ին

(մեր նախորդ հանդիպման ճիշտ նույն ժամին)

քնած քաղաքի սառցե փողոցներից

սառը-երկնագույն ճռճռոցով

նա համրաքայլ կգա

ու կմտնի ներս:

Կարծելով թե քնած եմ՝

ձեռքը կերկարի սրտիս:

Հազիվ դիպած՝

կբռնեմ ձեռքը:

Կձևացնի, թե ծածկում էր:

Քնքուշ ու անխռով կժպտա.

— Ոնց կուզես...

Քնքուշ ու անխռով կժպտանք:

— Ես միշտ էլ իմացել եմ,

որ դու նման ես պապիս հորը:

0°-ում անսպասելիորեն

հանում-գումարման և տառապանքի հավես չկա,

և վերջին հարցիս համար թողածդ

վերջին ումպ թթվածինը

ես գերադասում եմ...

Լսի՛ր, ինչ փափո՜ւկ է չգերադասելը...

Ես քեզ վստահում եմ...

Տե՛ս,

անվերջուսկիզբ դանդաղկոտությամբ

և ծիծաղելով մեռնելու չափ շռայլ՝

ջրի երակները սառել են ապակուն:

Շարունակելի ջուրը

արևի սպասումով խաղաղ ննջում է

և ծիրանագույն երազներ է տեսնում

գարնան մասին...

— Մինչ դու ընդամենը 78%-ով ես ջրից:

Դե լավ,

որ քեզ չմոռանա հանկարծ,

քո ոճի մեջ մի բան խզբզիր

լուսամուտի ճերմակ եղյամին,

ասենք՝ «հա՛, ի՞նչ կա որ» ու...

վերադառնանք:

Ուրբաթե ուրբաթ,— կ՚ասեն,—
Ջուր կը գա, կը կաթի էդ քարեն:
Կ՚ասեն՝ Մհերի ձիու ջուրն է:
Ու ամեն ճամփորդ՝ ուրբաթ օրեր
Կը լսի Քուռկիկ Ջալալու խրխնջոցն էդ քարեն:

«Սասունցի Դավիթ», հատված վերջերգից, 1939թ. հրատ.,
Մ. Աբեղյան, Գ. Աբով, Ա. Ղանալանյան

ԱԳՌԱՎԱՔԱՐ
(ագային հոգեվերլուծության սեանս)

Ընտանիք — աթարին կպած սեր, մեղրալուսին, հիպերտոնիա, անընդհատ շարունակելի վերջ:

Քար — պտղաբերության աստվածուհու վատ պահպանված մարմին, թարմ թխած հացի հոտ, հացը քիչ է, քարի մեջ արյուն կա:

Արծիվ — ժառանգական ճաղատություն, մարգարեական հեռատեսություն, կրծքավանդակի և ոտքերի առատ մազածածկույթը պատմականորեն ձևավորված իմունիտետ է քարանձավային մութուցրտի հանդեպ, խաբված լինելու անհաղթահարելի զգացողություն, անհուն հոգեմարմնական կապվածություն կարճատեսի ակնոցների հետ:

Գեն — հյուրասենյակից խոհանոց, խոհանոցից նկուղ տեղափոխված մեռած մարդկանց նկարներ, խորոված միս, մոնղոլ-թաթարական արշավանքներ, կապույտ աչքերի և խարտյաշ մազերի ցեղական սպասում:

Տուն — վերադառնալու, թաքնվելու, մեռնելու ամենահարմար, ամենաանվտանգ, ամենատաք տեղը, հատկապես պատերազմից առաջ և պատերազմի ընթացքում:

Լեռ — ծովի բացակայություն:

Կարոտ — խոր աշնանային աչքեր, դուդուկի նվագ, ծիրանի չիր, կոտրված կարասի բռնակ:

Պատուհան — հարևանի մանկապատանեկան լվացք, Ծիծեռնակաբերդ, 3-րդ պլան՝ Արարատ:

Արքա — Տիգրան Մեծի մետաղադրամ, քանդակներ նարդու վրա, 20 տարվա կոնյակի անվանում:

Հերոս — Վաղինակ Ճպուռյանի օրգանիզմ + Սասունցի Դավթի երևակայություն:

Սեր — ուտեմ քեզ, թաղեմ քեզ, չունենամ քեզ:

Ճակատագիր — Դուբլ № 4499. տեսարան «Ծննդոց», էպիզոդ «Բուռ ու կես ջուրը»... 3-4՝ գնա՛ց... թո՜ւո՜ւ... ամբողջական բուռը թափվում է հրմշտոցի մեջ, կես բուռը հասնում է ինչ-որ մեկին, ով կորչում է ամբոխում... հետո նրա ձեռքում է հայտնվում բարձրախոսը. «Մենք մեղք չունե՛նք... ջրհեղեղից էս կողմ անձրև չի՛ եկել»:

Ավանդույթ — սեփական յուղով տապակվելը 5-րդ անգամից հետո դառնում է անառողջ ապրելակերպի և ծերության նշան:

ՀԱՅՐԵՆԱՍԻՐԱԿԱՆ ԲՆՈՒՅԹԻ
ճամփորդական նոթագրումներ

Օր I

Ուստեն փող էր տվել, որ իրեն տանեն

տատի պատմած Էրգիրը,

բայց նրան տարան ցույց տալու Թուրքիան՝

իր տուրիստական նշանակության ավերակներով:

Եվ չնայած ամեն 3 կիլոմետրի վրա

անալգին-դիմեդրոլային լուծույթով լցված

սպռիչի պես

երկնքի քամակը կոխած մինարեթներին՝

քրտնած, ջերմության ու դողէրոցքի մեջ

վառվող Երկինքը

վերմակի տակից աչքով էր անում ուստին.

— Այ տղա Արա՜մ, ի՜նչ նման ես Նարոտ տատիդ:

Օր II

Հայրենիքը զոհաբերություն է՝

հանուն հպարտությունից կտրվող շնչառության —

և 2-րդ կարգի արիության մեդալ՝

ձախ ոտքի դիմաց:

Հայրենիքի չարն ու բարին հերոսական են:

Պարտված հայրենիքը՝

խրամատների միջև ենթադրվող

տիեզերական չոլ,

ուր ժամանակի հետ քարաքոսերն ուտում են

գլխատված Վահագնի գլուխը:

Օր III

Մենք շարունակում ենք հավատալ

մեր հերոսական կռվին,

իսկ այդ ընթացքում

պզուկոտ տարիքի մի սիրահարված թուրք

«Մհերի դռան» վրա կարմիրով գրում է

«Atatürk+Akgül=Sevmek»

և դաժանորեն անմեղ ժպտում աշխարհին:

Օր IV

Կռունկները հայրենիք չունեն:

Օր V

Հոգեթելերում նվվում են

տատից մնացած երգից մնացած

երեք տողերը,

բայց մոռացված տողերի մասին

ենթադրություններն ավելի հուզիչ են:

Օր VI

12:30

Ուստեն քաղցր է տալիս

ուղեկցող թուրք պատանուն,

շոյում է գլուխը...

ձեռքն ակամայից իջնում է ականջին...

խմած՝ մեկին խոստացել էր դրանցից...

Ծալովի դանակի շրթունքը

անընդհատ քոր է գալիս

արյունոտվելու ցանկությունից,

բայց այդպես էլ մնում է դեղձ-մեղձ կտրելով

ինքնաբավարարվելու հույսին:

16:50

Քյարիմի երկնագույն աչքերի մեջ շարունակվող

Նանոր տատի անաստված մնացած երկինքը...

փշաքաղվեց:

Տնագոմի առաջին քարաշարքի խաչքարը

չծախեց.

թիթիզության գեները մատնեցին.

նրան տաքացնում է այն միտքը,

որ քարը 30 ոչխար արժե

(Թանգյուլն արժեր 25...)

19:15

Թուրք սպասավորը ներս մտավ՝

մատուցարանի մեջ մեր գառան տաք մատաղը,

որին մորթել էր քուրդ մսագործը:

Հա՛, մենք վախեցել էինք արյունոտվելուց,

համ էլ ուստեն ասել էր.

«Աստծո համար մե՞կ չի՝ ով է մորթում»,

իսկ հիմա... ծամծմելով կուլ չգնացող միսը՝

մտածեց վարպետ մսագործի մասին.

«Դե լավ, համոզեցի՛ր, իմ փայ դրախտը՝ քեզ»:

20:08

Առաջին զանգը Երևան:

Օր VII

. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

ՀԱՐԵՎԱՆԻՍ
(կենցաղային անհանդուրժողականության շուրջ)

Զարթուցիչն առավոտյան ֆիքսում է նրա տեղը

սննդային շղթայի մեջ:

(Զարմանալիորեն

ռազմական ոստիկանության

թոշակի անցած ենթասպաները

նույնպես կարևոր են կենսոլորտի համար):

Իբրև սկիզբ

մի աչքով կառչած վայրկենացույցին՝

մյուսով կեսժպիտ ճախրում է անհորիզոն ծովում՝

ճերմակ առագաստներով նավը պաշարած

թռչնաձկների հետևից:

Ներշնչելով

աղեբույրա-ձկնահամ սառը թթվածինը՝

ծխա-գինե-կարիեսային ընթրիքն է արտաշնչում:

Զարթուցիչը բզում է.

«Անդո՛, հիշիր անունդ,

տարիքդ, ամիս/ամսաթիվը,

աշխատավարձիդ օրը,

երջանիկ կամ դժբախտ լինելու պատճառներդ,

օրգանիզմիդ յուղոտվածության, քրտնածության,

թեփոտվածության

և մազակալածության աստիճանը,

երկրիդ պետական կրոնը,

կողքիդ 38 տարի մեռած և մեռնել շարունակողի

քնքշանունը:

Ճուտի՞կ, ձուկի՞կ, փիսի՞կ, խոզո՞ւկ...

— Հա՛, էսօր երևի խոզուկ:

(Ինքնախաբեության ամեն մի չհաջողված ակտ

թաքուն ավելացվում է

խմելու առիթների ցանկում,

քանզի «խոզուկի»

անցանկալի մազածածկույթը չի գցում

վերջինիս ցանկալի վայրերի

պատմականորեն գայթակղիչ հմայքը,

երբ Անդո ձյան խմած է լինում):

Եվ այսպես,

իր կարծիքով ոչ մի կապ չունենալով

այն չոր վիճակագրությանը,

որ ընտրազանգվածը շարունակում է բթանալ

ժամում 1254 քվե արագությամբ,

ամեն մի սովորական, օրացուցային առավոտ,

երբ առանձնապես չես տառապում

տեսակի պահպանության և բազմանալու

անհրաժեշտությունից,

երկրի հետ բախվել պատրաստվող երկնաքարերի

և չափից դուրս հողատարածք զբաղեցնող

գերեզմանոցների շուրջ սարքվող աղմուկից,

հեռու...

հեռվանց հեռու,

անհաղորդակից

ինքն իր կյանքով ապրել շարունակող օրգանիզմի

և իր չտեսած ծովի լազուրում թափառող հոգու

արտաամուսնական կապին,

ծուլորեն... անդրշիրիմյան...

հետմահու անշտապողականությամբ,

ավերակներ հիշեցնող իր անկողնում թավալվելով՝

նա համոզված է,

որ մի պատ այն կողմ

ես ավելի երջանիկ եմ,

քան ինքը:

ՎԵՐԵՎՆ ԱՍՏՎԱԾ ԿԱ

Մորս աղոթքներով

եղբորս գործի ենք տեղավորում,

ինձ ազատում, տանում ենք ավելի լավ գործի:

Մորս աղոթքները

պաշտպանում են մեզ չար աչքից, չար մտքից,

չար խոսքից, չար գործից,

վատ մտքերով վատ աղջիկներից

(լավ էլի, մա՛մ):

Մորս աղոթքները

օգնում են, որ «էս նոր» վիրուսներից չընկնենք,

եթե ընկնենք էլ, շատ չտանջվենք,

եթե մի թեթև տանջվենք էլ՝ դառնանք Բուդդա:

Մորս աղոթքներով

մենք ամեն օր ոչ թե գործից տուն ենք գալիս,

այլ տուն ենք վերադառնում

աններելի և անմարդկային հեռուներից:

Մորս աղոթքները

միջնորդում են, որ մեզ բանակ չտանեն,

եթե տանեն էլ՝ կռիվ չլինի,

եթե լինի էլ... թուրքի գնդակն անցնի 15 սմ-ի վրա:

(կներես, էս մեկի մասին չէի պատմել, մա՛):

Մորս աղոթքները

օգնում են, որ կապույտ մոլորակի

նավթը չվերջանա,

Երկրի հետ բախվել սպառնացող երկնաքարերը

շրջանցեն այն,

Արևի վրա ջրածինը շարունակի լույս դառնալ

գոնե առաջիկա 45 տարում:

Ի՞նչ ես պապանձվել,

պատուհանից դուրս նայիր,

կամ միացրու վերջին լուրերն ու տես,

որ մորս աղոթքներն իրոք Տեղ են հասնում.

ուրեմն... «Վերևն Աստված կա»:

ՊԱՊԵՆԱԿԱՆ ԳԼԽԱՑԱՎ

Պապիցս երկու հեքիաթ է մնացել,

(մեկի սկիզբն եմ հիշում, մյուսի՝ վերջը)

ու այս անտերուդուս գլխացավը:

Այն հաստատ ինչ-որ մութ կապ ունի

աստղերի դիրքի ու նման բաների հետ:

Սկսվում է մեկ էլ գիշերվա կեսին.

նա

ինձ շալակած դուրս է հանում տնից՝

հիմնականում ոտքերիցս բռնած,

ու քարշ տալով տանում՝

գլուխս քարերին խփելով,

դուրս է հանում թաղից, քաղաքից, մոլորակից...

ու տանում, տանում, տանում է:

Լռին, կորամեջք, համբերատար,

առանց ծպտուն հանելու,

առանց ծանոթներին բարևելու,

առանց ծխելու համար դադարների,

տանում է ծուռտիկ-մուռտիկ

սարի ճամփեքով վեր,

սարի ճամփեքով վար...

— Տե՛ս, տե՛ս ջահել,

էս իմ սարքած աղբյուրն է,

էս իմ պատած վանքն է,

էս իմ կառուցած տներն են,

էս իմ շինած գերեզմաններն են...

— Պա՛պ, ա՛յ պապ,

գիտեմ, հիշում եմ, կանգնիր,

մենակ եմ հետ դառնալու,

մութ է...

. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

Առավոտյան հետ եմ վերադառնում

սուս ու փուս... հազար ու մի գործ կա... զզվել եմ,

մինչ նա իր հայրենի գյուղում

թաղված է իր համար —

այնքան հեշտ, որ նախանձից ապրել չի լինում:

ՄԻՈՏՆՈՒԿՆԵՐ
ազգային-ազատագրական

* * *

Նաիրյան դալար բարդու-բարդու-բարդույթի

հաղթահարման մոտիվներով

սեքսուալ հեղափոխություն:

* * *

Երկնաքեր լեռների գագաթներից գլորվող,

դարերի մեջ խորխորատներ փորած

լեռնային գետակի պես...

ամեն գնով ջոկ-ջոկ ծովին հասնելու

զուտ հայկական մարմաջ:

* * *

Կհավաքվեն, կգոռգոռան,

քաջ տոհմի մասին երգը կերգեն...

կցրվեն տներով:

* * *

Մա՛րդ, որ թոքերիդ ամբողջ ծավալով

երբևէ շնչած չկաս.

պատկերացնո՞ւմ ես,

թե ինչքան թթվածին ես խնայել

մարդկության համար

և ինչքան դառը պատմություններ

ու երգեր ավելացրել կիսատության մասին:

* * *

Դու Խոզ ես. դու ծնվել ես բալետի համար:

* * *

Վարդագույն քաղաքի վրա

մի մատ թոզ էր նստել:

* * *

Այստեղ փողոցներում

մարդիկ այնպես են քայլում, ասես

(չգիտեմ ամոթխածությունից,

թե առավել տառապած թվալու համար)

ամբողջ աշխարհից ուզում են թաքցնել,

որ գիշերները քնում են իրար հետ:

* * *

Փոքրիկ մարդկային երջանկություն՝

ծվարած 8-րդ հարկում.

Արարատին նայող լուսամուտ,

հեռուստացույց, դիվան,

Ծովինար անունով ոսկե ձուկ,

թաքուն ուրախություն,

որ Եվրոպայում և ԱՄՆ-ում

հայ էմիգրանտների վիճակը հեչ լավ չի հիմա:

* * *

Ես հայ եմ:

ԷԱ

Մինչ

ապրանից հրաշալի լուսաբացը,

խուսափուկ,

վաղորդյան հալվող աստղածաղիկներից

դու կաթեցիր,

ցողի՜կ,

մինչ

բազմաթիվ կանանց և տղամարդկանց միջև

հեշտ սկսվող ու հա՛ չավարտվող

խառը պատմությունների հետկեսօրը

նարինջ դեղձենիների տակով

դու դողդոջուն անցար՝

վերջին անգամ քեզնով

կամ կյանքա-սերա-լույսախառը

լցնելով նախապապիս փորփրած

առվափոսերը,

խունջիկ-մունջիկ անելով

քարե վիշապիկների հետ,

նրանց ողորկ կողերին քսմսվելով,

լկստվելով,

ինքնամոռաց,

ալեծփիկ,

գալարվեցիր...

Մի օր էլ

հանկարծ

ալիքվեցիր

ինչ-որ տեղ Հնդկական օվկիանոսում՝

հեռավոր, անհուն, անանուն:

Ու մինչ քառորդ հավերժություն

խմորվում էր տիեզերքում դեռ անուն չունեցող

կարոտը,

ես խեցեղենից հինգ պարույր

հասակ առա քո խորքերում,

իսկ դու

չդիմացար, չսպասեցիր,

արևայրուքներից

ավանդեցիր հոգիդ արևաստծուն,

գալարվեցիր նրա հետ երկնային սավանների վրա,

խելակորույս թավալվեցիր նրա հետ՝

կյանքոտելով դեռևս անաստված

տարածություն ու ժամանակ,

Էա՛,

դու՝ ճերմակ առագաստանավ,

աղջիկ, կետադելֆին, ճայ,

երբևէ բառերի մեջ չառնված

երգի կանխազգացում

Էա՛ —

ամպի՜կ,

կենսոլորտի սահմանները պարագծող

թաց քնքշություն…

Աղջկական նազանքներով,

ինքդ քեզ շոյելով

ծուլորեն,

մշուշված ու քնատ

սահեցիր, սառեցիր,

գգվեցիր, գրկեցիր,

ննջեցիր,

հյուսիսային սուրբ լեռան գագաթին

իմ ծնունդից անհնարին շատ տարիներ առաջ,

սառցե ճերմակավոր ջրափոշի

Էա՛ —

ձյունի՜կ:

Ես հիշում եմ քո այն երազը,

որի անունը ջրաշուշան դրեցինք,

և դեռ երկնագույն էին այդ ժամանակ

ինձ պես ծովագռավները:

Հետո քո մենության

և իմ տունդարձի

ժամանիվը

գլորվե՜ց,

գլորվե՜ց…

Մինչ իմ սերմերը թրև էին գալիս անապատներով,

մինչ իմ սերմերը պարում էին

թեթևսոլիկ քամիների հետ՝

անդրաշխարհի մթնում մոլորվելով

հետ չէին վերադառնում

կամ գալիս էին իբրև բարբարոս խառնածիններ՝

դու սուրբ լեռան գագաթից

կամացուկ,

կաթեկաթ,

շշուկով,

հորդեցիր

ինձ փնտրելու՝

քեզ խցկելով ամեն քարի ու դարի տակ՝

շոշափելով, հոտոտելով, լիզելով,

աշխարհում իմ գոյության աղակալած հետքերը,

իմ ժայռափոր մտքերը

ու դեռ չգտած իսկ արդեն, սպասումի դողից

քառսուն պտկունքդ նռնաճաքուկ ծորում էին

կաթնասուն սիրո կենսահյութը,

Էա՛ —

անձրև՜։

Ես լսեցի քեզ.

«Մի քիչ էլ մնա իմ մեջ, մի քիչ էլ...»:

Ես շնչեցի քեզ — ծովը:

Էա՜։

Այդ օրը ծնվեց առաջին երգը

լեռնացի ծովապաշտների։

Իսկ երբ պոետներին համակում է քնքշության տենդը, նրանք համոզված են, որ ինքը՝ բնությունն է սիրահարվել իրենց:

Ես հոգնել եմ հին ու նոր պոետներից. չափազանց ծանծաղ են ինձ համար բոլոր այդ մանր-մունր ծովերը:

«Այսպես խոսեց Զրադաշտը.
գիրք բոլորի և ոչ ոքի համար»,
1883-1891թթ., Ֆրիդրիխ Նիցշե

«Գուրգուրեք պոետներին. մենք այնքան ժամանակ էինք համոզված, որ աշխարհում հսկա սուզահավեր դեռ շատ կան, մինչև որ նրանցից վերջինը վերացավ երկրի երեսից»:

«Արիստոս», Գլ. 10, Պոեզիան և մարդկությունը,
1964թ. Ջոն Ռոբերթ Ֆաուլզ

CRISIS

Սև կավ, կարմիր արյուն:

Կյանքը սիրում է իրեն նայել կողքից:

Սև անձրև, կարմիր ձկներ:

Մահը համբուրվել է սովորում:

Սև ձի, կարմիր լուսին:

Կյանքը կրծում է եղունգները:

Սև աստղ, կարմիր երկինք:

Մահը նշան է բռնում ամբոխի վրա:

ՄԽԻԹԱՐՎԻՐ

Դեկտեմբերի կիսամերկ ծառերը

իրենց երերուն ոտիկներով —

անկումի հարվածն առաջինն են ընդունում

բարալիկ մատիկների վրա՝

մի կերպ գլխավերևում պահելով

երկնային ավերակների անդառնալին:

(Կարող է լինել կանխամտածված կամ պատահական):

— Դեռևս մի մարդաբոյ կա... մխիթարվի՛ր:

Կողպեքների բաժնում վաճառվում է

սեփականության իրավունք,

անվտանգություն,

ապահովություն,

վստահություն,

երկար տարիների երաշխիք.

ա՛յ... զենք և զինամթերք չի՛ վաճառվում:

(Պատվո սպանությունը ընտանիքի իգական սեռի անդամի սպանությունն է՝ ընտանիքը պատվազրկելու մեղադրանքով: Որպես պատվազրկում սովորաբար ենթադրվում է ամուսնական անհավատարմությունը):

— Կարմիրի դոզան չի ուշանա... մխիթարվի՛ր:

Ատամհատիկիդ օրը դու ձեռքդ երկարեցիր ինձ,

իսկ ես կյանքումս առաջին անգամ

համարձակվեցի ճակատագրական լինել:

Թեկուզ ստվարաթղթե, այնուամենայնիվ, զինվոր,

քեզ համար մեռնելու մտքից շիկնելու ընդունակ,

շոշափելի, տեսանելի,

խրթխրթան ու ջերմամեկուսիչ գոյաձև,

որպիսիք անուշահոտ յուղերով,

մեղր ու պոպոքով օծվելուց հետո

ընտիր վառվում են լիալուսնի ֆոնին:

(Որոշակի կրոնական արարողակարգով զոհին կյանքից զրկելը կոչվում է ծիսական սպանություն):

— Սիրել նշանակում է՝ ուտել կամ կերված լինել... մխիթարվի՛ր:

Մինչև կոկորդը

շինանյութի բիզնեսում խրված անտուններ,

որ արթնանում են աջ ոտքի վրա,

վախենում են վատ երազներից,

չշնանալու հաշվին փող են տնտեսում,

հաճույքով ուտում են

հանապազօրյա լոբով ապուրը,

սիրային ոտանավորներ են անգիր անում,

հավատում են կարմիր վարդերի մոգությանը,

փորձում են ծխելը թողնել,

քվեարկում են իշխանության թեկնածուին,

2-րդը խմում են ընկերության կենացը,

վախենում են «դավաճանություն» բառից,

աղոթում են,

և չեն սպանում... ինչ էլ լինի, չեն սպանում:

(Կազմակերպված կոչվող սերիական մարդասպաններն ունեն զոհի հետապնդման և սպանության գործողությունների հստակ պլան):

— Ամեն ինչ անցողիկ է... մխիթարվի՛ր:

Փլվեց:

Տարօրինակ տաք է:

Միամիտ մի տարեկան ճնճղուկները

օդի մեջ ցնծությամբ որսում են

առաջին ձյան փարթամ փաթիլները:

Այսքա՜ն շատ կուտ

ու ոչ մի կերպ կշտանալ չի լինում...

— Վերևները բնակեցված են կատակասերներով... դիմացի՛ր:

ՍՊԱՍՈՒՄ

Ինչ ազատ է օդը ջրհեղեղից առաջ,

ինչ թեթև է օդը ջրհեղեղից առաջ.

հատկապես այն մտքից,

որ հիմա ինչ-որ տեղ

իր առաքելությանը հավատարիմ մի Նոյ

աշխարհը փրկելու պատրաստություն է տեսնում,

և նրա ճակատագրական ցուցակներում

դու չկաս՝

ինքնաոչնչացման

ակնհայտ վարքագծով պոետոզավր:

Նախաջրհեղեղյան խոնավ մթան մեջ

թախիծը աղվամազոտ տառապյալներ է որսում,

քրտնած լուսամուտների հետևում

ժամսլաքի ուղղությամբ անշտապ մերսում

սկսնակ պոետների քունքերը՝

նրանց ականջներին տաքուկ փսփսալով

«Սեր» բառի բազմակի հոլովումներով

սրտաճմլիկ բաներ:

(Խուճապի մատնվելն այնքան հեշտ է —

մենք բոլորս այնքան վաղուց ենք սպասում,

որ արդեն մոռացել ենք՝ ինչի):

Մանուկ հասակում մարդկությանն այցելած

աշխարհի վերջի մասին սարսափելի երազները

դեռևս շարունակում են «բօ» անել

ամեն հարմար առիթով,

ամեն անձրևից առաջ... էհհ...

ջրհեղեղի վախից մեզ միայն ջրհեղեղը կփրկի,

որն ուշանում է:

Օրվա գյուտը.

մեդիտացիայի համար ամենահարմար տեղը

ատամնաբույժի աթոռն է:

Անձրևի տակ մոռացված

թվանոց դագաղի կափարիչը

անջրաթափանց է ու մեծամիտ:

Աղբահանության ոլորտում զբաղված մեկը

մթան մեջ դատարկ շշերը ձայնով տարբերելուց

մասնագիտական բերկրանք է ապրում:

Մարդավարի հղի մի Աստղիկ հաշվարկում է,

որ այսքան թրջվելուց հետո

հաստատ ջրհոս է ծնվելու:

Բազմահազար պատշգամբներում

գլխիվայր թառած չղջիկները

դանդաղ սկսում են

ամանորյա բաստուրմայով լցնել

Սուրբ Ծննդյան անցուդարձն ու այս անգամ էլ,

ինքնասպանությունների դեմ պայքարի

միջազգային օրվա առթիվ,

ջրհեղեղը հետաձգվում է անորոշ ժամանակով:

Սպասո՛ւմ ենք:

ԿԱՆԳԱՌ

Սպասում ենք: Ծխում ենք: Ամառ է:

(Աչքը անկուշտ է, աչքը ծակ է ու անկուշտ —

աչքը սիրում է վերևից բացվող,

կողքից կոտրատվելով անցնող

և քրտնած,

կիսախավարի մեջ հազիվ շոշափելի

տեսարանները):

Սպասում ենք: Ծխում ենք: Ձմեռ է:

(Ամենամենակը, ամենաավելորդը,

ամենաանկապը վերջին վերարկուներն են

իրենց տերերից հետո):

Սպասում ենք: Ծխում ենք: Գարուն է:

— Չե՞ս շոգում էդ ծանր վերարկուով:

Լռում ենք:

Ծխում ենք:

Նա հոր մահն է սգում,

իսկ ես գնում եմ

դեկորատիվ նռան տնկի առնելու:

ՄՈՏԱՎՈՐԱՊԵՍ ԿՅԱՆՔ
հիշողություններ պալատական նկարիչների խցից

Ամիսը մեկ անգամ մայրական կաթ,

մնացած ժամանակ՝

ըստ հայրենիքի հաստատած ճաշացանկի:

A4 ֆորմատի վրա երկնած

սրտաճմլիկ գեղեցկություն՝

կես հացի, 2 ձվի, մեկ տուփ հալած պանրի

և 3 օրվա անվտանգության դիմաց:

Մոտավորապես բավարարում

շրթեշուրթ անցած ծխախոտով,

և սուրճանման մի բան առանց շաքարի:

Լրիվ կանոնադրական,

մոտավորապես

խանդավառ դեմքի արտահայտություն՝

տասներորդ անքուն գիշերը

չմատնելու համար (***երին)...

Աչքից հեռու անիմաստ հառաչանքներ

ամսագրերի vip գեղեցկուհիների թեմայով.

մոտավորապես տղամարդ մնալու մարմաջ:

Մոտավորապես ախպեր տղերք՝

սեղանակից, բաժակակից,

անկողնակից ու բախտակից,

ում ստերին կարելի է անկեղծորեն հավատալ

և ում՝ անկեղծորեն խաբել՝

ինչ-որ տեղ լկտիաբար առանց մեզ շարունակվող

«իսկական» համարվող կյանքի մասին:

Իմ ստիպված ընկեր,

ես գիտեմ, որ վախենում ես նայել հայելու մեջ.

ա՛յ տղա, էնքան ես նիհարել,

որ շորերիդ կեղտն արդեն քսվում է հոգուդ:

Երբ դատարկենք էս մոտավորապես

(վայ տատի, ես քո քաշած...) արաղի շիշը,

կխոստովանեմ, որ... գիտեմ:

Լսի՛ր,

բոլորին սիրելն ամենամեծ մեղքն է,

եթե Քրիստոսը չես...

Իմ ճերմակավոր ընկեր,

մի օր, երբ քեզ ներեմ այս անդունդի հատակին

ինձ էլ՝ պարտված, կեղտոտ,

«ճ» կարգի կրտսեր սերժանտիս

սիրած լինելուդ համար,

ու մի օր, երբ դու ներես ինձ

Աստծուն հայհոյելիս քեզ տեսած լինելուս համար,

կնստենք, կխմենք իսկականից, մարդավարի,

կհարբենք իսկականից (իմ հաշվին)

և միմյանց ու Աստծուն խաբած չլինելու համար

լաց կլինենք իսկականից

մեր էս մոտավորապես ապրած ժամանակի...

կարոտից:

ԱՂՄՈՒԿ

Անտաշեն ամրոցի գծագրերը ծոցագրպանումս՝

շվշվացնելով ֆռֆռում եմ

այս անտեղի քաղաքի մազանոթներով:

Ինձ թվում է՝ զուգահեռաբար նրա Ա կետից Բ կետ

ինչ-որ բան եմ տեղափոխում...

Ի՞նչ... տնտեսական ակտիվություն,

դե չգիտեմ... երևի

փող, շահագրգիռներ, քվե, գլխաքանակ, աղմուկ,

որ հեռվից տեսանելի ու լսելի դառնա՝

այստեղ բազմաթիվ մարդիկ են աղմկում,

այսինքն՝

այստեղ բազմաթիվ մարդիկ են ապրում:

Հա՛, ես սպառում եմ հայրենիքի արտադրած

հացն ու մածունը,

ես քաղաքական, տնտեսական

և կրոնական սուբյեկտ եմ,

ես նպատակային լսարան եմ,

հսկայական ինստիտուտներ են աշխատում

ինձ զարմացնելու համար,

ինձ ամեն քայլափոխի ամրապնդում են,

բոլոր օրենքներով — հրաշալի է.

չէ՞ որ ես ծերանում եմ հայրենիքի համար,

իմ անունը կա հայրենիքի բոլոր ցուցակներում,

և ամեն անգամ ինձ կորցնելիս

ես շտապում եմ այնտեղ...

(Օրվա ճշմարտությունը՝

ամրոցս Բ կետի ֆոնին հե՛չ չէր նայվի):

Մենակյացի համար տարօրինակ չի՞

ամեն անգամ սեփական դռան զանգը խփելը:

Հատկապես,

երբ հենց նոր ես գտել քեզ ցուցակում

ու սեփական աչքերով համոզվել՝

դու կաս:

Բայց ա՛յ...

ծոցագրպանիդ շարունակելի առկայությունը

ամեն ինչ փչացնում է:

ԱՉՔԱՈՒԼՈՒՆՔՆԵՐ

* * *

Հո, հո, հոոոոո...

+37C° մարդկային գոլորշին

և արևի մասին հիշողությունները

օգնում են հաղթահարել

-42C° անմարդկային ձմեռը:

* * *

Ավելի քան ես... ավելի քան դու... մնաց 4 ամիս:

* * *

Երկու հայացք

տիեզերական անհունի մեջ անհույս,

աստվածայինի և հավերժի գոյության նշույլներ

(այսինքն՝ միմյանց) որոնելուց հետո,

հանկարծ լրիվ պատահականորեն,

մայիսի առաջին երկուշաբթի կեսօրին,

մեծ թվերի օրենքով առաջին և վերջին անգամ

Օպերայի խաչմերուկում

դեմառդեմ են դուրս գալիս և...

ուշադրված «Անուշ»-ի անոնսի տակ

գարնան կանչով

միմյանց անամոթաբար (բայց կրքոտ) սիրող

թափառիկ Չալոյին ու Սևոյին՝

անտարբեր անցնում են իրար կողքով և...

շարունակում փնտրել, փնտրել, փնտրել...

* * *

Եվ գալիս է այն պահը, երբ տեսակը որոշում է

չպահպանվել... ու նախաճաշին հրաժարվում է

օրակարգային ձվածեղից:

* * *

Բնությունը տղամարդու համար

ստեղծել է փիլիսոփա դառնալու

անչափ բարենպաստ պայմաններ,

կամ ուր են քշում քեզ մտքերդ կանանցից հետո:

* * *

Ավելի շուտ 8:15 է, քան առավոտ:

* * *

Սիրտդ ուզեց... թուքդ կուլ տվեցիր... անցավ:

* * *

Սեր, սիրո բացակայություն, սիրո նման մի բան:

ԱՆԱՊԱՏ

(Ամենավերջում սատկեց Խուճուճ ուղտը:

Ես կկարոտեմ քեզ Խուուուճ... դավաճա՛ն Խուճ,

երկու ամիս էլ ձգեիր, կտեսնեիր տիրոջդ փառքը:

Հե՜յ, բայց դու ինչ գեշ աղջիկ կլինեիր,

քեզ չէին սիրի... վե՛ր կաց:

Ինձ մենակ թողեցիր անապատի հետ, Խո՜ւճ...):

«Քո ընտրությունը դեռևս քո ազատությունը չէ,

քո ընտրությունը հեռուն է,

ուր աշխարհի բոլոր

ծեր ու ջահել ճանապարհները

մի օր դանդաղ սկսվում են լղոզվել իրար:

Ոտքերիդ տակ և հեռվում ենթադրվող

ինչ-որ ահավորության ավազե փեշերի միջև

անաղմուկ ճխլվում է

ութաձև հետագծերով քեզ հետևող անցյալը:

Սկսվում է:

Առաջին օրերին անապատը

քեզ համար կհագնի այն գույնը,

որից դու վախենում ես ամենից շատ

ու վախենում ես, որովհետև

ինքդ էլ կարմիր ես ներսից:

Դու, որ կյանքի և մահվան

էարար կպչունությունը հերքեցիր,

որ զրոյից առաջ գոյություն ունեցած բաներ հիշես,

հիմա մի քանի վայրկյան փակիր աչքերդ,

ու թող քամին քշի այն, ինչ մնաց —

աղմուկ, բառեր, պայմանականություն:

Դու և քո աստվածն էլ չեք ամաչի իրարից

միմյանց գոյության համար:

Իսկ հետո, երբ թոքերիդ նստի

կարմիր ավազի հավերժությունը՝

դու կմնաս անուղի,

անստվեր,

անաստված,

անէ...

Քեզ համար անապատն էլ չի ավարտվելու,

և դու կդառնաս նրա շարունակությունն

իրենից և քեզնից հետո,

մինչև որ մեկը հետաքրքրասիրությունից

գլխիվայր չշրջի

քո մարսած ճշմարտությունների

ավազը՝ ժամացույց:

(Քո ընտրությունը դեռ քո ազատությունը չէ.

ինչ էլ լինի, աչքերդ խնայիր, մարդ ես, է՛լի)»:

Մեհենագիր արձանագրություն /

անտաշատի մերձակայք, նախկին անապատ

ՔՈ ՄԻՋԵՎ

Օրեցօր, օրըստօրե, օրնիբուն

փրկության ուղենիշ է դառնում

Քո լույսի առավոտը:

Այն բոլոր նյարդիկները,

որ գիշերները ոռնալու չափ ցավոտ են,

միայն քո առավոտն է

50 գրամ սիրով բժշկում, Տե՛ր...

Ինձ էշի տեղ դրած՝

Քո արարած գիշերից փախչում եմ

Քո արարած առավոտը,

ես Քեզնից փախչում եմ Քեզ մոտ

ու Քեզ օրհնելով քֆրտում եմ Քեզ:

Արյունդ, որ Սերն է, ես խմեցի ցմրուր,

ագահորեն,

մի շնչում

ու թվաց ինձ մի պահ,

որ ես դարձել եմ ԴՈՒ.

էս ինչ լավ է հնչում.

«ԵՍ ԴԱՐՁԵԼ ԵՄ ԴՈ՛Ւ»,

և ե՛ս եմ Սերը... գոյական:

Հիմա խումհարի մեղսավոր ծանրության տակ

տնքում է անսեր մնացած

արյանս ամեն մի կաթիլը,

ու ինչպես երկնքից ամեն դեպքում ընկնող

ձյան փաթիլը,

ձևացնում եմ... պարում եմ... անկումս

Քո գիրկը:

ՄԻԱՄԻՏՔ
(թեմաներ մեդիտացիայի համար)

* * *

Կյանքը գոյության տեղական նշանակության

դրսևորում է:

* * *

Մարդուն մարդ է պետք,

ծայրահեղ դեպքում՝ շուն:

* * *

Գնալով պակասում են այն առիթները,

երբ մարդիկ դիպչում են իրար:

* * *

Մարդիկ լռում են:

* * *

Միայնակ մարդիկ պետք է լավ սնվեն:

* * *

Ամբողջ աշխարհը բնակեցված է

ուրիշ մարդկանցով:

* * *

Աշխարհում նեղվածք է հիմա.

դեպի ներս եմ ապրում:

* * *

Փոս, փոսի բացակայություն, փոս:

* * *

Մահվանը կեսժպիտ աչքով անելու չափ

հաճելիորեն դատարկ:

* * *

Ես էլ եմ սկիզբը աղոտ հիշում.

ես էլ եմ շարունակությունից:

* * *

Աշխարհի վերջի հետ կապված

պլաններս փոխում եմ:

* * *

Գոյը կտրտվում է հակագոյով:

* * *

Անգոյությունն ամբողջական է:

* * *

Ջուրը կհիշի բոլորիս:

* * *

Տիեզերքը համակերպվում է մեզ հետ.

ժամանակ է պետք:

ԿՅԱՆՔԸ ՇԱՐՈՒՆԱԿՎԵԼՈՒ
ՍՈՎՈՐՈՒԹՅՈՒՆ ՈՒՆԻ

Կապտա-մոխրագույն մոլորակի

միջինից ցածր եկամուտներով

2-րդ հանրապետության

12-րդ մայրաքաղաքի

3-րդ թաղամասի

1-ին փողոցի

26-րդ շենքի

3-րդ հարկի

54-րդ բնակարանի

միակ խոհանոցում

երկու մոծակ

մտմտում են մի շատ կարևոր գործի շուրջ.

— Սե՜րը, ջա՛ն... ախր դա շա՜տ հեշտ բան է:

Այնքան հեշտ կսովորես,

որքան ծիծեռնակները սովորում են թռչել,

որքան ամպերն անձրևել են սովորում,

որքան...

— Էէ՜հհհ, Լյո՛վ, էսօր հեչ թռչելու հավես չկա...

(Մատչելի անհասանելիության պատրանքը

մտնում է խաղի կանոնների մեջ):

(Շարունակվելու համար կյանքը դիմում է

դերասանական էժան հնարքների):

— Լավ, էս հին երգ էր, բայց...

մոլորակն ինչո՞ւ է կապտա-մոխրագույն դարձել:

— Եսի՞մ... երևի սցենարով այդպես է:

— ՀՈՒՍՈՎ ԵՄ՝ ՍՑԵՆԱՐՈՎ Է ԱՅԴՊԵՍ:

ԱՇԽԱՐՀԸ ՓՐԿԵԼՈՒ ՓՈՐՁ
(ինչ անենք՝ ապարդյուն)

Աշնան վերջին օրը՝ որբ, անլվա ու մերկ —

Վերարկուի պես սերը գցեմ ուսին...

Աշնան վերջին օրը՝ գորշ, անթրաշ, սոված —

Հացի փողի նման սերը դնեմ ափին...

Աշնան վերջին օրը՝ տխուր, հուսալքված —

Էժան գինու նման սերը լցնեմ՝ խմի...

Աշնան վերջին օրը՝ լքված ու ինքնասպան —

Սերն ամեն դեպքում հետը ճամփեմ...

ԱՎԱԶԵ ՄԱՆԴԱԼՆԵՐ
ազատագրվիր ինքդ քեզնից

այնտեղ, ուր սերն է

* * *

Մինչև ականջախեցիները լռությամբ լեցուն

սենյակիս մեջ

ես լսում եմ՝

ինչպես են հեռավոր օվկիանոսի սև խորքերում

սեր անում երկնագույն կետերը

ամեհի և քնքուշ ծվվոցներով,

և իմ մեջ թրթռում է ջուրը-սեր:

Սերը պարուրաձև ալիքներով

ծավալում է տիեզերքը...

Երբևէ կարևոր եղած մարդկանց

մահվան դիմակների վրա

կյանքը քթի տակ ժպտալով խաչակնքում է

կանաչ-կարմիր քարաքոսերով,

որ դեռևս հիշում են արևապաշտությունը:

* * *

Հանուն ծիսակարգի ես միշտ շիկնում եմ

քո մեջ մայր մտնելուց առաջ:

Մայրամուտի հավերժալույսի

վերջին ճառագումի հետ

սահում է հայացքս հորիզոնի գծով՝

լիզելով հեռավոր լեռների գագաթները...

Երկնքոտ ամպերը մեղմ գալարվում են իմ շնչից,

ես շոշափում եմ օրվա մարող զարկերակը,

որ մահ չի գուժում բնավ,

այլ փափուկ ու քնքուշ զգուշությամբ

տարրալուծում է

մենավոր ինքնորոշման մեջ տառապող

առանձնյակների կենսոլորտը...

փակ աչքերով սիրուն տրվելու գիշերով:

* * *

Գլուխս պտտվեց Ծիր կաթինի ուղղությամբ:

Դու աչքով արեցիր

կարմիր ու տկլոր շշերի հետևից...

— Լսի՛ր, ի՞նչ ես անում այստեղ, սա ի՛մ երազն է...

շփոթից թափեցի ապրած օրերի աղը...

— Խա՛չ արա, խա՛չ արա... քանի վերևներում

չեն խառնել մեր մեղքերի հաշիվը:

Եվ ուշադիր եղիր քնելուց առաջ...

ես գիտեմ՝ հենց քնեցիր՝ սերը աղոտ մատներդ

թաքուն բերանն է տանելու էլի:

այնտեղ, ուր մարդիկ են ապրում

* * *

Կանգառային սիլի-բիլին

շարունակում է համեմել սպասումը

նրանց, ովքեր շտապում են

ու, մեկ է, չեն հասցնում ապրել

իրենց ժամանակը:

Էվոլյուցիան արագացման հակում ունի.

երևի հենց դո՛ւ էլ չես հասցնի

վայելել կրկնվելու հաճույքը:

Քո տեսակի մեջ վերջինն ես մնացել:

Շտապի՛ր...

* * *

Մեր ճանապարհներն ու մտքերը շրջագծված են

սոցիալական խավերի,

կարգավիճակների,

դրամական հոսքերի

ու կրկնվող ճակատագրերի վիճակագրությամբ,

բայց դու բացառություն ես:

* * *

Հույսդ և հուսալքությունդ էժան մի ծախիր.

աստվածները քմահաճ են:

Դու քո քարքարոտ կավահողը հերկիր.

ինչ լինելու է, թող լինի:

* * *

Ճանապարհը գալիս է հորիզոնից

ու կորչում հորիզոնում.

նույնիսկ ստվերդ քո մշտական ուղեկիցը չէ,

բայց ամենուր,

ամեն քայլափոխի,

ամեն ներշնչումի և արտաշնչումի հետ

քեզ ուղեկցում է,

քեզ հետևում է,

քեզ պատում է,

քեզ դանդաղ հեռացնում է քեզնից

մեծ ճանապարհի փոշին:

* * *

Հայր,

եկել է ժամանակը,

ասա՛ նրանց

այնպես,

ինչպես դու ես սիրում ասել.

փողոցային աղմուկի մեջ

տաք շշուկով

ականջից ներս

(տպավորիչ երևալու համար)

խորհրդավոր և ծորուն

— ԴՈ՛Ւ, Դո՛ւ, դո՜ւ...

լավագույնն իմ արարումներից,

առաջիններից մեկի արյունակիցն ու

վերջիններից մեկի նախապապը:

Հերիք է մահը թշնամի սարքես կյանքի համար:

Լրացավ քո ժամանակը,

բայց ես դեռ հո կա՞մ...

այնտեղ, ուր մահն է

* * *

Ես ապրում եմ ինչպես ծառը շշի մեջ,

ինչքան որ արմատներս փորձում են Քեզ հասնել

և ինչքան փորձում են Քեզ շոշափել ճյուղերս,

այնքան սեղմվում եմ իմ պարզ ուրվագծին:

Սահմաններիս մեջ ինձ տարրալուծում է

Քո կարոտը:

Ես դառնում եմ միատարր ու համասեռ:

Առայժմ սննդարար եմ ու գոյատև,

հետո... կդառնամ դառնահամ,

հետո... կդառնամ թունավոր,

հետո... կդառնամ թափանցիկ,

հետո... կլռեմ,

ու չի լինի էլ մեզ բաժանող իմ եսը:

Երբ հասնի Քեզ, այլևս չի ծերանա

ու կլինի սովորական աստվածություն,

որ չի կարոտում, որովհետև ամենուր է,

անկախ ամեն ինչից:

Մինչ շիշը նախընտրում է

իր մահկանացու կախյալությունն

իմ անվան տակ:

* * *

Ընդմիշտ հեռացողի համար ամենահեշտը

մնացյալի հետ կատարյալ անկեղծությունն է,

մինչ նա լրիվ չնախատեսված կերպով

գերադասում է լուռ մնալ:

Մտքերով ընկած,

այս հերթական քաղաքի փողոցներում

դանդաղ ճեմելով՝

մեկ-մեկ հասնում եմ

էէէ՜է անտաշատի խորքերը...

Ինչպիսի անմարդաբնակ

ափեր են քշում ինձ մտքերս,

տեղեր, որ դեռ անուն չունեն,

ուր խելահեղ ժայռերը ճանկռտող ծովի

աղի շիթերի մեջ

շնչում եմ իմ ազատության

մի ումպ սառը, թարմ օդը:

ՊՈԵԶԻԱԹԵՐԱՊԻԱ
հիմունքներ

-1-

Պոեզիան

շինարարության 5-րդ հարկից

քո գլխին ընկած քար է:

Բաբախ... ժպիտ... թաթիկով ենք անում...

և ա՛ն-պա՛յ-մա՛ն հրաժեշտից առաջ

օդային համբույր

առանց քեզ շարունակելի աշխարհին:

-2-

Ընդհանուր առմամբ՝

մենք այստեղ սովորում ենք ապրել

առաջին և վերջին անգամ:

Եթե չի ստացվում

(սովորաբար չի ստացվում),

նորից ենք փորձում:

Չստացված անգամները

պոեզիա դառնալու շանս ունեն:

-3-

Տեսնում ե՞ս,

մեկը աջ ձեռքը ձախ ծոցագրպանը տարավ

և ուղիղ իր սրտի վրա բռնացրեց ականջս:

Վախեցավ, սփրթնեց, գույնը գցեց ասֆալտին,

բայց հետո, երբ ես հեռացա պոեզիայի հետ,

ինքն էլ լսեց... իր սիրտը:

-4-

Անտաշատում երբեք հրդեհներ չեն լինում:

Երկար-բարակ նստում-սպասում ենք մահվանը,

մինչ մահն ամենից շատ զզվում է

իրեն սպասողներից:

Մեռնելու ենթակա սուբյեկտն այստեղ

խոնարհվում է, մամռակալում, փտում,

պատվում ուտելի և թունավոր սնկերով,

իսկ մահը չկա, չկա ու չկա:

Բա՛...

Տեսնո՞ւմ ես՝

ինչ պայմաններում ենք աշխատում...

-5-

Անտաշատում երկար չես ձգի.

արտասվիր աշխարհի աղմուկը:

Մերկությունը պարտադիր պայման է

սերը (Նրան) վայելելու —

արտասվելուց սկսիր... մերկանալ,

որ պոեզիան մենակ չմրսի

մինչ ժպտալու ժամանակը գա:

Կարեն Անտաշյան

անտաշատ

բանաստեղծություններ

Երևան — 2018